P/c. p. receptorom TSH (TRAb)

Przeciwciała TRAb dzielą się na stymulujące, blokujące i obojętne. Wszystkie wiążą się z receptorem TSH, który odbiera sygnał z przysadki regulujący pracę tarczycy. Przeciwciała stymulujące i blokujące zmieniają działanie receptora, przez co tarczyca przestaje podlegać kontroli przysadki.

• Przeciwciała stymulujące działają jak TSH i zmuszają gruczoł do wytwarzania nadmiaru hormonów. Przeważają w chorobie Gravesa-Basedowa i są też związane ze zmianami w oczodołach (orbitopatią), które mogą prowadzić do wytrzeszczu.
• Przeciwciała blokujące nie pozwalają TSH zadziałać, przez co gruczoł może stać się niedoczynny.
• Przeciwciała obojętne wiążą się z receptorem, ale nie zmieniają jego pracy.

Ten sam pacjent może mieć kilka typów przeciwciał naraz, a ich wzajemny udział z czasem się zmienia. Standardowy test mierzy łączną ilość przeciwciał TRAb, bez podziału na typy.

Lekarz zleca TRAb najczęściej wtedy, gdy wyniki hormonów wskazują na nadczynność tarczycy i trzeba ustalić jej przyczynę. Wskazania obejmują następujące sytuacje:

• TSH jest niskie, a FT4 i FT3 są podwyższone,
• pojawiły się zmiany charakterystyczne dla choroby Gravesa, takie jak wytrzeszcz, powiększenie tarczycy lub obrzęk skóry na podudziach,
• trzeba odróżnić chorobę Gravesa od zapaleń tarczycy i guzków autonomicznych,
• nadczynność tarczycy pojawiła się w ciąży,
• pacjent jest leczony lekami przeciwtarczycowymi i trzeba ocenić ryzyko nawrotu po ich odstawieniu,
• kobieta choruje obecnie lub chorowała w przeszłości na chorobę Gravesa; wtedy TRAb oznacza się na początku i pod koniec ciąży.

Przedział odniesienia i jednostki TRAb zależą od metody, dlatego wynik czyta się według wartości wydrukowanych obok. Wynik w zakresie przemawia przeciw chorobie Gravesa; nadczynność może wtedy wynikać m.in. z nadczynnych guzków (wola guzkowego toksycznego), podostrego lub poporodowego zapalenia tarczycy albo z nadmiaru przyjmowanych hormonów tarczycy. Podwyższony TRAb u osoby z nadczynnością silnie przemawia za chorobą Gravesa-Basedowa. Rozpoznanie stawia lekarz, zwykle endokrynolog, po uwzględnieniu stężeń hormonów tarczycy i objawów.

Na wynik TRAb wpływają przede wszystkim suplementy z biotyną, leczenie i ciąża:

• biotyna przyjmowana w suplementach może zafałszować pomiar metodą immunochemiczną,
• leki przeciwtarczycowe z czasem obniżają stężenie przeciwciał,
• w ciąży miano TRAb zwykle spada, a po porodzie może ponownie wzrosnąć.

Do badania TRAb nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Przed pobraniem poinformuj o przyjmowanych lekach i suplementach.

Choroba Gravesa i Basedowa to autoimmunologiczna nadczynność tarczycy, w której przeciwciała TRAb stale pobudzają gruczoł do pracy. Typowe są przyspieszone bicie serca, drżenie dłoni i wzmożone pocenie się, chudnięcie pomimo zwiększonego apetytu, rozdrażnienie, kłopoty ze snem i nietolerancja upału. Chorobie towarzyszą też zmiany poza tarczycą: wytrzeszcz oczu (orbitopatia), obrzęk przedgoleniowy i powiększenie tarczycy. Palenie tytoniu nasila zmiany w oczodołach i pogarsza przebieg choroby.

Na podstawie TRAb można oszacować, czy po zakończeniu kuracji lekami przeciwtarczycowymi nadczynność ustąpi na trwałe. W trakcie terapii stężenie przeciwciał zwykle stopniowo maleje. Niskie lub nieoznaczalne TRAb pod koniec leczenia zwiększa szansę na długotrwałą remisję, natomiast wciąż wysokie miano wiąże się z większym ryzykiem nawrotu po odstawieniu leku. Rodzaj i czas terapii ustala endokrynolog.

TRAb oznacza się w ciąży, ponieważ te przeciwciała należą do klasy IgG, a więc pokonują barierę łożyska i mogą wywołać nadczynność tarczycy u płodu i noworodka. Dotyczy to także kobiet, u których po leczeniu, na przykład po usunięciu tarczycy lub terapii jodem radioaktywnym, hormony tarczycy mieszczą się już w przedziale odniesienia. Ciężarnym z aktualną lub przebytą chorobą Gravesa-Basedowa TRAb bada się zwykle w pierwszym i w trzecim trymestrze. Wysokie stężenie w późnej ciąży jest wskazaniem do ścisłej kontroli płodu i noworodka.

Tak, służy do tego test czynnościowy, który wykazuje, czy przeciwciała pobudzają receptor TSH, czy go blokują. Taki wynik wyjaśnia rzadkie sytuacje, na przykład przejście nadczynności tarczycy w niedoczynność.

Czy dodatnie TRAb oznacza chorobę Gravesa? Nie zawsze. U osoby z nadczynnością tarczycy dodatnie TRAb najczęściej towarzyszy chorobie Gravesa-Basedowa, ale przeciwciała te, zwłaszcza blokujące, występują też w innych chorobach tarczycy. Rozpoznanie wymaga oceny hormonów, objawów i badań obrazowych.

Czy ujemne TRAb wyklucza chorobę Gravesa? Nie. Przy nadczynności tarczycy ujemny wynik TRAb sprawia, że choroba Gravesa jest mało prawdopodobna, ale u części chorych, szczególnie na początku choroby lub przy łagodnym przebiegu, wynik bywa ujemny.

Czy na badanie TRAb trzeba przyjść na czczo? Nie, badanie TRAb nie wymaga pozostawania na czczo.

Czy TRAb oznacza się także po usunięciu tarczycy? Tak, oznaczenie bywa potrzebne w ciąży oraz w ocenie orbitopatii.

• Pakiet badań tarczycowy pełny – hormony i przeciwciała tarczycowe w jednym pobraniu,
• Anty-TPO – przeciwciała związane głównie z zapaleniem Hashimoto, które występują także w chorobie Gravesa,
• TSH, FT4 i FT3 – hormony, na podstawie których ustala się, czy tarczyca jest nadczynna.