IgE sp. I3 – jad osy

Oznaczenie IgE sp. I3 jest najbardziej przydatne, gdy po ukłuciu osy dolegliwości wystąpiły także w miejscach odległych od ukłucia. Należą do nich pokrzywka na skórze całego ciała, obrzęk warg lub powiek, chrypka, świszczący oddech, duszność, spadek ciśnienia, zawroty głowy albo omdlenie. Taki przebieg nazywa się reakcją ogólnoustrojową i to on jest głównym wskazaniem do diagnostyki.

Ból, zaczerwienienie i obrzęk wokół miejsca użądlenia są typową odpowiedzią na substancje zawarte w jadzie. Nawet rozległy obrzęk obejmujący dużą część kończyny i utrzymujący się kilka dni zalicza się do reakcji miejscowych. Przy samym odczynie miejscowym oznaczenie przeciwciał zwykle niewiele zmienia w postępowaniu, a o jego zasadności decyduje lekarz po rozmowie z pacjentem.

Osy są owadami bardziej skłonnymi do żądlenia niż pszczoły i często pojawiają się przy jedzeniu, napojach i owocach. Najczęściej stykają się z nimi sadownicy, pracownicy szklarni, mieszkańcy wsi oraz osoby spędzające dużo czasu na zewnątrz. Ryzyko silniejszych reakcji jest wyższe między innymi u osób z podwyższonym podstawowym stężeniem tryptazy, dlatego po reakcji ogólnoustrojowej lekarz może zlecić także tryptazę.

Stężenie przeciwciał wyrażane jest w kU/l, a na wydruku zwykle znajduje się też klasa stężenia. Obecność swoistych IgE przeciw jadowi osy oznacza uczulenie, czyli gotowość układu odpornościowego do reakcji. Nie każda osoba uczulona reaguje jednak objawami, więc wynik ma znaczenie dopiero w zestawieniu z przebiegiem użądlenia. Wysokość stężenia nie przesądza o tym, jak silna będzie reakcja przy kolejnym kontakcie z owadem.

Wynik ujemny przy wyraźnej reakcji w wywiadzie nie zamyka diagnostyki. Krótko po użądleniu stężenie przeciwciał może być przejściowo zbyt niskie, aby je zmierzyć, dlatego lekarz może powtórzyć oznaczenie po kilku tygodniach albo zlecić inne testy alergologiczne.

Białka jadu osy są w dużej mierze podobne do białek jadu szerszenia, a w mniejszym stopniu do białek jadu pszczoły miodnej. Część z nich ma przyłączone łańcuchy cukrowe (CCD), przeciw którym organizm może wytwarzać przeciwciała zwykle pozbawione znaczenia klinicznego. Z tego powodu dodatnie wyniki dla kilku jadów nie muszą oznaczać kilku alergii. Rozstrzygnięcie ułatwia diagnostyka molekularna z użyciem składników jadu, takich jak Ves v 1 i Ves v 5, które są charakterystyczne dla os. Ustalenie, który owad odpowiada za reakcję, wpływa na wybór szczepionki, jeśli alergolog zakwalifikuje pacjenta do immunoterapii (odczulania).

Materiałem do oznaczenia jest krew z żyły. Ewentualne wskazówki organizacyjne przekaże personel punktu pobrań, któremu dobrze jest też podać nazwy przyjmowanych leków oraz datę ostatniego użądlenia.

• IgE sp. I5 – jad szerszenia europejskiego – owad z tej samej rodziny co osa,
• IgE sp. I1 – jad pszczoły – oznaczenie przydatne, gdy owad nie został rozpoznany,
• Panel jady owadów DPA-Dx – osa, pszczoła – zestaw alergenów jadu osy i pszczoły,
• Tryptaza – badanie zlecane po reakcji ogólnoustrojowej,
• IgE całkowite – ogólne stężenie przeciwciał IgE.