Tryptaza

Komórki tuczne występują głównie w skórze, błonach śluzowych i wokół naczyń krwionośnych. Przy pobudzeniu uwalniają zawartość ziarnistości, w tym tryptazę, histaminę i heparynę. Do aktywacji dochodzi najczęściej po związaniu alergenu przez przeciwciała IgE osadzone na powierzchni mastocytu. Mastocyty mogą też zostać pobudzone bez udziału IgE, na przykład przez niektóre leki, jad owadów błonkoskrzydłych i węży albo bodźce fizyczne, takie jak ciepło czy wibracje. Gdy w krótkim czasie uaktywni się wiele komórek, dochodzi do reakcji ogólnoustrojowej, czyli anafilaksji.

Pomiar tryptazy służy do dwóch różnych celów i od tego zależy moment pobrania krwi.

Ocena ostrej reakcji. Po anafilaksji stężenie tryptazy przejściowo rośnie. Lekarz zleca pobranie krwi w określonym czasie od wystąpienia objawów, a później oznaczenie stężenia wyjściowego, gdy reakcja minie. Porównanie obu wartości pomaga ocenić, czy objawy wynikały z aktywacji komórek tucznych.

Stężenie wyjściowe (podstawowe). Tryptazę oznacza się też poza okresem reakcji. Utrzymujący się wzrost stężenia towarzyszy mastocytozie układowej, czyli chorobie, w której w tkankach gromadzi się nadmiar komórek tucznych. Podwyższone stężenie wyjściowe bywa także uwarunkowane genetycznie, w dziedzicznej alfa-tryptazemii.

U osób, które przeszły ciężką reakcję po użądleniu pszczoły, osy lub szerszenia, oznaczenie tryptazy pomaga określić ryzyko kolejnej silnej reakcji. Lekarz uwzględnia wynik, kwalifikując pacjenta do immunoterapii swoistej jadem owadów. Z oznaczenia korzysta się też po ciężkich reakcjach na leki.

Stężenie tryptazy porównuje się z przedziałem referencyjnym laboratorium, a przy podejrzeniu anafilaksji przede wszystkim z własnym stężeniem wyjściowym pacjenta. Niepodwyższone stężenie nie przekreśla przebytej reakcji alergicznej, zwłaszcza gdy krew pobrano w nieodpowiednim czasie albo reakcja była łagodna. Trwale podwyższone stężenie wyjściowe nie przesądza o mastocytozie; skłania lekarza do pogłębienia diagnostyki hematologicznej.

Oznaczenie tryptazy nie wymaga szczególnych przygotowań. Jeśli badanie dotyczy przebytej reakcji anafilaktycznej, termin pobrania krwi wyznacza lekarz prowadzący.

• Histamina – drugi mediator uwalniany z komórek tucznych,
• IgE całkowite – łączne stężenie przeciwciał IgE,
• IgE sp. I1 – jad pszczoły i IgE sp. I3 – jad osy – uczulenie na jady owadów,
• Morfologia krwi – podstawowe badanie przy diagnostyce hematologicznej.