Jod w moczu

Jod oznacza się w moczu, ponieważ nerki wydalają około 90% przyjętego jodu. Pierwiastek wchłania się w jelicie, część wychwytuje tarczyca do produkcji hormonów, a reszta trafia przez nerki do moczu. Ilość jodu w moczu rośnie więc i maleje razem z jego bieżącym spożyciem. Oznaczenie wykonuje się metodą ICP-MS, czyli spektrometrią mas, w której próbkę jonizuje się w plazmie; technika ta zmniejsza zakłócenia powodowane przez inne składniki moczu.

Jod wchodzi w skład tyroksyny i trójjodotyroniny, czyli hormonów tarczycy, i bez niego tarczyca nie wytwarza ich w potrzebnej ilości. Długotrwały niedobór jodu sprzyja powstawaniu wola i zaburzeniom czynności tarczycy, a w ciąży może utrudniać rozwój płodu. Nadmiar również bywa niekorzystny: bardzo duża podaż jodu może hamować pracę tarczycy, a w okresie ciąży zwiększa ryzyko niedoczynności tarczycy u dziecka.

Lekarz kieruje na oznaczenie jodu w moczu, kiedy podejrzewa, że przyczyną problemów z tarczycą może być zbyt mała lub zbyt duża ilość jodu. Badanie dotyczy najczęściej:

• osób z wolem lub zmianami w obrazie tarczycy, u których szuka się przyczyny,
• kobiet ciężarnych oraz matek karmiących piersią, ponieważ ich zapotrzebowanie na jod rośnie,
• pacjentów przyjmujących leki bogate w jod, na przykład amiodaron, który w jednej trzeciej składa się z jodu,
• osób, które wykluczają z jadłospisu całe grupy produktów albo przyjmują preparaty z jodem lub algami morskimi.

Pojedynczy pomiar jodu w moczu opisuje głównie spożycie z mniej więcej trzech ostatnich dni, a ilość jodu w diecie zmienia się z dnia na dzień, dlatego jeden wynik słabo oddaje długotrwałe zaopatrzenie organizmu w ten pierwiastek. Niskie stężenie sugeruje małe zapasy jodu, ale niedawny posiłek bogaty w jod, na przykład ryby morskie, może ten niedobór zamaskować. Z tego powodu wiarygodną ocenę zaopatrzenia w jod prowadzi się przede wszystkim w badaniach dużych grup ludności. U konkretnego pacjenta lekarz zestawia stężenie jodu w moczu z wynikami TSH, FT4 i tyreoglobuliny oraz z obrazem tarczycy w USG.

Do badania potrzebna jest jednorazowa porcja moczu, a sposób jej oddania wyjaśnia punkt pobrań. Jeśli w ostatnich dniach podano środek kontrastowy zawierający jod lub gadolin, na przykład do tomografii komputerowej albo rezonansu magnetycznego, z oddaniem próbki trzeba odczekać 96 godzin. Przy rejestracji należy też wspomnieć o przyjmowanych lekach i suplementach.

• Jod ilościowo – stężenie jodu oznaczane w surowicy krwi,
• TSH – podstawowy wskaźnik czynności tarczycy,
• FT4 – tyroksyna niezwiązana z białkami, hormon zbudowany z udziałem jodu,
• Anty-TPO – przeciwciała oznaczane przy podejrzeniu choroby Hashimoto,
• Tyreoglobulina – białko tarczycy, którego stężenie rośnie m.in. przy długotrwale niskiej podaży jodu.