Kompleksy immunologiczne

Kompleksy immunologiczne powstają za każdym razem, gdy przeciwciało zwiąże swój antygen, na przykład fragment drobnoustroju albo własne białko organizmu. W zdrowym organizmie są szybko usuwane. Uczestniczy w tym układ dopełniacza, a zwłaszcza jego składowa C1q, która przyłącza się do kompleksów i ułatwia komórkom żernym ich pochłonięcie.

Gdy kompleksów powstaje bardzo dużo albo ich usuwanie jest upośledzone, mogą się one osadzać w ścianach drobnych naczyń, w kłębuszkach nerkowych i w błonie maziowej stawów. W tych miejscach uruchamiają odczyn zapalny, który uszkadza tkanki. W ten sposób powstają między innymi zmiany narządowe w toczniu rumieniowatym układowym, w tym toczniowe zapalenie nerek. Wrodzony niedobór C1q sprzyja gromadzeniu się kompleksów i rozwojowi tocznia.

Oznaczenie wykonuje się metodą immunoenzymatyczną (ELISA). Test wychwytuje kompleksy, które łączą się z C1q, czyli tylko część wszystkich krążących kompleksów. Dlatego liczby otrzymane różnymi technikami nie są ze sobą porównywalne, a przy ocenie zmian w czasie lekarz zestawia oznaczenia wykonane jedną metodą. Badanie nie mówi, jaki antygen wchodzi w skład kompleksów ani w którym narządzie toczy się proces zapalny.

Badanie kompleksów immunologicznych zleca zazwyczaj reumatolog, nefrolog lub immunolog jako uzupełnienie innych testów. Bywa wykonywane:

• gdy podejrzewa się toczeń rumieniowaty układowy albo trzeba ocenić jego aktywność,
• przy objawach zapalenia drobnych naczyń krwionośnych,
• w diagnostyce kłębuszkowego zapalenia nerek o niejasnej przyczynie,
• w innych chorobach reumatycznych i autoimmunologicznych, w tym w chorobie Gravesa-Basedowa.

Oznaczenie CIC nie zastępuje podstawowych badań autoimmunologicznych, takich jak przeciwciała przeciwjądrowe, ani badań czynności nerek.

Podwyższone stężenie kompleksów immunologicznych wskazuje na nasiloną odpowiedź immunologiczną, ale może występować w wielu stanach: w chorobach autoimmunologicznych, reumatycznych, w przewlekłych zakażeniach, a czasem także u osób bez rozpoznanej choroby. U chorych na toczeń stężenie CIC często rośnie w okresach zaostrzeń i spada w okresach remisji, więc lekarz porównuje kolejne wyniki z objawami oraz ze stężeniem składowych C3 i C4 dopełniacza.

Wynik w granicach wartości odniesienia także nie pozwala odrzucić choroby, szczególnie gdy kompleksy odkładają się miejscowo w tkankach, a we krwi krąży ich niewiele.

Oznaczenie kompleksów immunologicznych nie wymaga szczególnego przygotowania. Przy rejestracji należy wymienić przyjmowane leki, zwłaszcza immunosupresyjne.

• Dopełniacz, składowa C3c – białko zużywane podczas aktywacji dopełniacza,
• Dopełniacz, składowa C4 – składowa klasycznej drogi dopełniacza,
• ANA1 – przeciwciała przeciwjądrowe met. IIF – pierwszy krok w poszukiwaniu autoprzeciwciał,
• Badanie ogólne moczu – ocena zmian w nerkach,
• CRP ilościowo – białko ostrej fazy, ocena odczynu zapalnego.