Kwas trójchlorooctowy w moczu, ilościowo

Kwas trójchlorooctowy powstaje w organizmie przede wszystkim z trichloroetenu, znanego pod nazwą handlową Tri. Ten lotny rozpuszczalnik stosuje się do czyszczenia chemicznego odzieży i do odtłuszczania powierzchni przed klejeniem. Do organizmu przenika głównie z wdychanym powietrzem i przez skórę.

TCA pojawia się w moczu również po styczności z pozostałymi chlorowcopochodnymi etenu i etanu. Należy do nich tetrachloroeten, sprzedawany jako Tetra, Perchlor lub PCE, a także 1,1,1-trichloroetan. Źródłem TCA bywają też niektóre leki, między innymi wodzian chloralu i preparaty podawane w aerozolu.

Trichloroeten w dużych stężeniach podrażnia skórę i uszkadza tkankę nerwową. Uznaje się go również za związek rakotwórczy. Chlorowane rozpuszczalniki dobrze rozpuszczają się w tłuszczach, więc odkładają się w tłuszczu zapasowym, z którego uwalniają się powoli. Tylko część wchłoniętej dawki przekształca się w TCA i trafia do moczu.

TCA powstaje z opóźnieniem, a jego eliminacja trwa kilka dni, przez co stężenie narasta przy powtarzającym się kontakcie z rozpuszczalnikiem. W biomonitoringu zawodowym próbkę pobiera się najczęściej po ostatniej zmianie tygodnia roboczego. Oznaczenie z przypadkowego dnia, bez odniesienia do grafiku pracy, trudno porównać z wartościami odniesienia stosowanymi w medycynie pracy.

Z tego samego powodu pomiar TCA słabo nadaje się do oceny bardzo świeżej, jednorazowej ekspozycji. Lekarz może wtedy rozważyć inne badania toksykologiczne.

Stężenie TCA odzwierciedla łączną dawkę rozpuszczalnika wchłoniętą w ostatnich dniach. W medycynie pracy przelicza się je na ekwiwalent narażenia, czyli stężenie trichloroetenu w powietrzu, któremu odpowiadałby taki wynik po pełnym tygodniu pracy.

Podwyższone TCA nie wskazuje samo w sobie, która substancja była źródłem narażenia, i nie określa ciężkości ewentualnego zatrucia. Interpretacja należy do specjalisty medycyny pracy albo toksykologa, który uwzględnia stanowisko pracy, stosowane środki ochrony, przyjmowane leki i termin pobrania próbki. Rozcieńczenie moczu utrudnia porównania, dlatego laboratorium może przeliczać TCA na stężenie kreatyniny oznaczone w tym samym moczu.

Na metabolizm trichloroetenu wpływają niektóre leki, na przykład disulfiram, dlatego lekarz musi znać wszystkie stosowane preparaty.

Pobranie moczu nie wymaga szczególnego przygotowania, a sposób oddania próbki określa punkt pobrań. Termin badania wyznacza lekarz prowadzący monitoring narażenia; leki przyjmuje się jak dotąd, chyba że lekarz zdecyduje inaczej.

• Kreatynina w moczu – pozwala odnieść stężenie TCA do zagęszczenia moczu,
• Kwas hipurowy – wskaźnik narażenia na toluen,
• Fenol w moczu, ilościowo – wskaźnik narażenia na fenol i benzen,
• ALT – ocena obciążenia wątroby przez rozpuszczalniki,
• GGTP – kolejny enzym przydatny w ocenie wątroby.