Kwas wanilinomigdałowy w DZM

VMA jest ostatnim ogniwem przemian adrenaliny i noradrenaliny, które zachodzą głównie w wątrobie. Katecholaminy wydzielają nadnercza oraz zakończenia nerwów układu współczulnego, a większość VMA pochodzi z noradrenaliny. Metabolit przechodzi do moczu, więc jego dobowa ilość w przybliżeniu odzwierciedla, ile katecholamin organizm wytworzył w ciągu doby.

Zbiórka dobowa łagodzi wpływ chwilowych wahań, które utrudniają ocenę katecholamin we krwi. Guzy wydzielające te hormony często uwalniają je napadowo, a samo nakłucie żyły i związany z nim stres podnosi ich stężenie w osoczu. Mocz z 24 godzin sumuje wydalanie z całego dnia i nocy, dlatego wynik mniej zależy od momentu pobrania.

Badanie VMA zleca się przy objawach sugerujących nadmiar katecholamin albo przy podejrzeniu guza wywodzącego się z tkanki nerwowej. Do takich sytuacji należą:

• napady bólu głowy, kołatania serca, potów i bladości, szczególnie gdy towarzyszy im wysokie ciśnienie,
• nadciśnienie trudne do opanowania lekami lub o nietypowym przebiegu,
• guz nadnercza stwierdzony przypadkowo w badaniu obrazowym,
• podejrzenie nerwiaka zarodkowego (neuroblastoma), zwojaka lub zwojakozarodziaka u dziecka,
• obserwacja po leczeniu tych nowotworów.

Przy podejrzeniu guza chromochłonnego większą czułość mają metoksykatecholaminy (metanefryny), dlatego lekarz często zleca je zamiast VMA albo równolegle z nim.

Podwyższone wydalanie VMA może świadczyć o guzie chromochłonnym, nerwiaku zarodkowym lub innych guzach układu współczulnego, choć sam nie wystarcza do postawienia diagnozy. Wzrost obserwuje się także przy silnym lęku i stresie, ciężkich chorobach ogólnych, spadku objętości krwi i ciśnienia, niewydolności serca, zaburzeniach rytmu oraz niedoczynności tarczycy. Obniżone wydalanie bywa związane z samoistnym niedociśnieniem ortostatycznym. Przy podwyższonym wyniku lekarz zwykle zleca powtórny pomiar lub oznaczenie metoksykatecholamin, a w dalszej kolejności badania obrazowe.

Wydalanie VMA zmienia się pod wpływem licznych leków. Wzrost powodują m.in. kofeina, aminofilina, lewodopa, lit, nitrogliceryna, alfa- i beta-blokery, antagoniści wapnia, efedryna, pseudoefedryna i albuterol, a także kokaina i amfetamina. Spadek wywołują m.in. klonidyna, imipramina, inhibitory MAO, rezerpina, guanetydyna, pochodne fenotiazyny i salicylany. Przerwę w leczeniu może zalecić tylko lekarz.

Zbiórkę poprzedza kontakt z punktem pobrań, gdzie odbiera się stabilizator w postaci kwasu solnego 6N. Przez 3–4 dni poprzedzające zbiórkę nie spożywa się w dużych ilościach kawy, czarnej herbaty, napojów gazowanych, soków owocowych, czerwonego wina, orzechów, czekolady, ciast i żółtego sera. Ograniczenie dotyczy także owoców (bananów, śliwek, agrestu, porzeczek, melonów, mirabelek, awokado) oraz warzyw takich jak pomidory, bakłażan, fasola i ziemniaki, a ponadto potraw z curry. Przez te dni zalecane jest też ograniczenie stresu, wysiłku i hałasu, dostateczny sen oraz rezygnacja z alkoholu, tytoniu i narkotyków.

Mocz zbiera się do naczynia o pojemności 2–3 litrów z podziałką i szczelną zakrętką. Pierwsze poranne oddanie moczu pomija się, a zbiórkę zaczyna od kolejnego. Do naczynia z tą porcją dolewa się 10 ml stabilizatora; drugą fiolkę dodaje się po przekroczeniu litra moczu, a przy mniejszej objętości, np. u dziecka, kwas odmierza się proporcjonalnie. Roztwór jest stężony, więc przelewa się go ostrożnie. Zbiórkę kończy pierwszy mocz z następnego poranka.

Naczynie przechowuje się w chłodzie i w ciemności. Na koniec odczytuje się całkowitą objętość, dokładnie miesza mocz i przelewa próbkę do probówki opisanej imieniem i nazwiskiem, godzinami początku i końca zbiórki, objętością oraz informacją „DZM + HCl”. Próbkę oddaje się możliwie szybko.

• Metoksykatecholaminy w DZM – metanefryny, pierwszy wybór przy podejrzeniu guza chromochłonnego,
• Kwas 5-hydroksyindolooctowy – produkt rozpadu serotoniny oznaczany w dobowej zbiórce,
• NSE – enolaza neuronowa, oznaczana także przy nerwiaku zarodkowym,
• Chromogranina A – białko wydzielane przez guzy neuroendokrynne,
• Kreatynina w DZM – ocena kompletności dobowej zbiórki moczu.