Chromogranina A – marker guzów neuroendokrynnych

Chromogranina A znajduje się w ziarnistościach komórek neuroendokrynnych, w których magazynowane są hormony i inne substancje sygnałowe. Gdy komórka wydziela hormon, uwalnia razem z nim chromograninę. Komórki tego typu występują w rdzeniu nadnerczy, przysadce, przytarczycach, wyspach trzustki, a także w błonie śluzowej żołądka, jelit i oskrzeli. Guz rozwijający się z takich komórek zwykle produkuje dużo CgA, nawet gdy nie wydziela aktywnych hormonów.

Lekarz zleca CgA przede wszystkim przy podejrzeniu guza neuroendokrynnego (NET) lub u osoby, u której taki guz już stwierdzono. Na tę grupę chorób mogą wskazywać napady zaczerwienienia skóry twarzy i dekoltu, przewlekła biegunka, kołatanie serca, świszczący oddech albo trudne do wyjaśnienia wahania ciśnienia. Badanie bywa wykorzystywane również w ocenie guza chromochłonnego, raka rdzeniastego tarczycy i drobnokomórkowego raka płuca. Często towarzyszy oznaczeniu serotoniny lub jej metabolitu w moczu.

U chorych w trakcie terapii stężenie CgA zwykle odpowiada wielkości masy nowotworu. Gdy kolejne pomiary pokazują spadek, przemawia to za skutecznością leczenia, a wzrost może sugerować postęp choroby. Częstość kontroli ustala lekarz prowadzący.

Fałszywie wysoki wynik najczęściej wiąże się z przyjmowaniem leków hamujących produkcję kwasu solnego w żołądku: inhibitorów pompy protonowej, do których należą omeprazol i pantoprazol, oraz blokerów receptora H2. O ewentualnym odstawieniu takiego leku przed badaniem decyduje lekarz. Podwyższenie CgA bywa również związane z:

• zanikowym nieżytem żołądka,
• przewlekłą chorobą nerek, w której białko wolniej się wydala,
• chorobami wątroby i zapaleniem trzustki,
• niewydolnością serca, nadciśnieniem tętniczym i nadczynnością tarczycy,
• nieswoistymi zapaleniami jelit, w tym chorobą Leśniowskiego-Crohna.

Oznaczenie CgA nie nadaje się do badań przesiewowych u ludzi bez dolegliwości. Część guzów neuroendokrynnych, zwłaszcza małych lub słabo zróżnicowanych, nie podnosi jej stężenia. Wyniki silnie zależą od metody, ponieważ przeciwciała użyte w różnych testach reagują z odmiennymi fragmentami cząsteczki białka. Wartości z różnych laboratoriów nie są więc porównywalne, a przebieg choroby śledzi się, powtarzając pomiar tym samym testem.

Szczegółowe zalecenia dotyczące pobrania krwi przekazuje punkt pobrań. Przed badaniem trzeba poinformować o wszystkich stosowanych lekach, zwłaszcza tych na nadkwasotę i zgagę.

• Serotonina – hormon produkowany przez część rakowiaków,
• Serotonina w DZM – ocena wydalania serotoniny z moczem,
• Gastryna – hormon podwyższony m.in. przy zanikowym zapaleniu żołądka,
• NSE – drugi marker nowotworów neuroendokrynnych,
• Kreatynina – ocena nerek, których niewydolność podnosi CgA.