Gastryna

Gastryna pobudza żołądek do produkcji kwasu solnego. Działa pośrednio, przez komórki uwalniające histaminę, która z kolei aktywuje komórki okładzinowe. Hormon nasila też ruchy żołądka i jelit, ukrwienie śluzówki żołądka i jej wzrost. Jego wydzielanie zwiększa się po jedzeniu, szczególnie po pokarmach białkowych, a hamuje je kwaśna treść żołądka. Dzięki temu sprzężeniu w zdrowym żołądku poziom kwasu i hormonu pozostaje w równowadze. Z wiekiem stężenie gastryny we krwi stopniowo się zwiększa.

Najczęstsze powody skierowania na badanie gastryny to:

• liczne, nawracające lub oporne na leczenie wrzody żołądka i dwunastnicy,
• wrzody w nietypowym miejscu albo współistniejąca przewlekła biegunka,
• podejrzenie gastrinoma lub zespołu Zollingera-Ellisona,
• diagnostyka zespołów mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej (MEN),
• ocena zanikowego zapalenia żołądka i anemii wynikającej z braku witaminy B12.

Podwyższone stężenie gastryny może mieć dwa zupełnie różne źródła. W gastrinoma guz wydziela hormon bez kontroli, co prowadzi do nadkwaśności i ciężkiej choroby wrzodowej. Znacznie częściej jednak gastryna rośnie wtórnie, gdy w żołądku brakuje kwasu: w zanikowym zapaleniu śluzówki, w niedokrwistości złośliwej (Addisona-Biermera), podczas przyjmowania inhibitorów pompy protonowej lub blokerów receptora H2 oraz po wagotomii. Komórki G nie otrzymują wtedy sygnału hamującego i wydzielają więcej hormonu.

Wzrost obserwuje się również przy niewydolności nerek, zakażeniu Helicobacter pylori i po spożyciu alkoholu lub kofeiny. Z tego powodu lekarz ocenia stężenie gastryny łącznie z kwaśnością treści żołądka, przyjmowanymi lekami i czynnością nerek. Podwyższony wynik sam nie przesądza o obecności guza, a jego potwierdzenie i lokalizacja wymagają dalszych badań.

Obniżona gastryna występuje rzadziej. Może towarzyszyć zanikowi śluzówki w odźwiernikowej części żołądka, ponieważ ubywa tam komórek G wytwarzających hormon. Taki wynik lekarz interpretuje razem z oceną błony śluzowej żołądka.

Próbka wymaga szczególnego postępowania, dlatego przed pobraniem konieczny jest kontakt z placówką, w której pobiera się krew. Na badanie zgłasza się rano, pomiędzy godziną 7 a 10, bez śniadania; ostatni posiłek należy spożyć poprzedniego dnia około godziny 18, aby przerwa wyniosła co najmniej 12 godzin. Dobę przed pobraniem nie pije się alkoholu. Lekarz może zalecić odstawienie leków hamujących pompę protonową kilka dni wcześniej, ale tylko on decyduje o takiej przerwie.

• Witamina B12 – przy podejrzeniu niedokrwistości złośliwej,
• Przeciwciała APCA – znacznik autoimmunologicznego zapalenia żołądka,
• Helicobacter pylori IgG – zakażenie, które może podnosić gastrynę,
• Kreatynina – ocena czynności nerek wpływającej na wynik,
• Chromogranina A – białko oznaczane przy guzach neuroendokrynnych.