Serotonina w DZM

Organizm wytwarza serotoninę z tryptofanu, jednego z aminokwasów obecnych w białku pokarmowym. Około 95% jej zasobów znajduje się w przewodzie pokarmowym, gdzie wytwarzają ją komórki enterochromafinowe rozsiane w żołądku, dwunastnicy i jelitach. Mniejsze ilości pochodzą z mózgu i szyszynki, a płytki krwi gromadzą serotoninę i przenoszą ją we krwi. W jelitach serotonina reguluje perystaltykę i wydzielanie soków trawiennych, a w układzie nerwowym działa jako neuroprzekaźnik wpływający na sen, nastrój i odczuwanie bólu. Głównym produktem jej rozkładu w wątrobie jest 5-HIAA.

Dobowa zbiórka pokazuje łączną ilość serotoniny wydaloną w ciągu 24 godzin, dzięki czemu wynik mniej zależy od chwilowych wahań. Guzy często uwalniają serotoninę nierównomiernie, co utrudnia ocenę pojedynczego pobrania krwi. Wydalanie w moczu daje więc przybliżony obraz dobowego wytwarzania hormonu.

Serotoninę w DZM zleca się osobom z objawami lub zmianami w badaniach obrazowych, które nasuwają podejrzenie guza neuroendokrynnego. Chodzi przede wszystkim o napadowe zaczerwienienie twarzy, przewlekłą biegunkę, przyspieszone tętno, nadmierną potliwość, napady duszności ze świstami oraz bóle brzucha. Taki zespół objawów, nazywany zespołem rakowiaka, występuje u około jednej dziesiątej chorych z rakowiakiem. Oznaczenie wykorzystuje się również przy podejrzeniu mastocytozy układowej. Najczęściej uzupełnia ono pomiar 5-HIAA w moczu i chromograniny A we krwi, które są bardziej przydatne przy ocenie skuteczności terapii i późniejszym nadzorze.

Podwyższone wydalanie serotoniny przemawia za jej nadmierną produkcją i zwykle ma związek z rakowiakiem lub innym czynnym hormonalnie guzem neuroendokrynnym. Wzrost bywa także skutkiem mastocytozy oraz niektórych leków. U części chorych z rakowiakiem wynik mieści się w przedziale referencyjnym, ponieważ guz wydziela hormon okresowo albo w małej ilości. Ostateczną ocenę przeprowadza lekarz, opierając się na obrazowaniu, innych markerach i badaniu histopatologicznym.

Nie, wynik serotoniny w DZM nie mówi nic o nastroju i nie jest testem na depresję. Serotonina działająca w mózgu nie przenika do krwi w ilościach, które dałoby się zmierzyć w moczu, a to, co trafia do moczu, pochodzi głównie z przewodu pokarmowego.

Przed badaniem konieczny jest kontakt z punktem pobrań. Lekarz może zalecić przerwę w przyjmowaniu leków takich jak morfina, inhibitory monoaminooksydazy (MAO), rezerpina, metyldopa i lit, ale nie wolno odstawiać ich na własną rękę.

W przeddzień zbiórki przygotowuje się czysty pojemnik mieszczący 2–3 litry, zamykany zakrętką i z podziałką do odczytu objętości. Zbiórkę rozpoczyna się rano, na przykład o 6:00; mocz z pierwszego porannego oddania wylewa się, a do pojemnika trafia dopiero następna porcja. Do pojemnika z tą porcją wlewa się stabilizator, którym jest stężony (100%) kwas octowy. Od tej chwili przez dobę gromadzi się każdą porcję, kończąc na moczu oddanym po przebudzeniu nazajutrz. Pojemnik przez cały czas stoi w chłodzie.

Na koniec odczytuje się łączną objętość, dokładnie miesza mocz i odlewa część do jednorazowego pojemnika z nakrętką. Na pojemniku zapisuje się imię i nazwisko, godzinę rozpoczęcia i zakończenia zbiórki, całkowitą objętość oraz adnotację „DZM + kwas octowy”. Próbkę trzeba oddać bez zbędnej zwłoki.

• Kwas 5-hydroksyindolooctowy – główny produkt rozpadu serotoniny, oznaczany w tej samej zbiórce,
• Serotonina – pomiar serotoniny we krwi,
• Chromogranina A – marker przydatny w kontroli guzów neuroendokrynnych,
• Kreatynina w DZM – ocena kompletności zbiórki.