Methemoglobina we krwi ilościowo

W zwykłej hemoglobinie atom żelaza występuje na drugim stopniu utlenienia i może odwracalnie wiązać tlen. W methemoglobinie żelazo jest utlenione do trzeciego stopnia i traci tę zdolność. Krew zawierająca dużo methemoglobiny przenosi mniej tlenu, mimo że w płucach jest go pod dostatkiem, co działa podobnie do niedokrwistości.

Każdego dnia niewielka część hemoglobiny przechodzi w methemoglobinę, a enzymy krwinek czerwonych, przede wszystkim reduktaza methemoglobiny, przywracają ją do postaci czynnej. Methemoglobinemia pojawia się wtedy, gdy powstawanie MetHb przyspiesza albo gdy jej odtwarzanie jest upośledzone.

Najczęstszą przyczyną nabytej methemoglobinemii są leki. Należą do nich między innymi dapson, środki znieczulające miejscowo, takie jak benzokaina i lidokaina, nitrogliceryna, fenacetyna, sulfonamidy oraz niektóre leki przeciwmalaryczne.

Ten sam skutek mogą wywołać substancje chemiczne obecne w gospodarstwie domowym i w przemyśle: azotany, azotyny, chlorany oraz anilina i jej pochodne.

Postać wrodzona wynika najczęściej z niedoboru reduktazy methemoglobiny. Do powstawania MetHb po wymienionych lekach predysponuje także niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanu (G6PD).

Typowym objawem jest sinica, czyli sinoszare zabarwienie skóry i warg, która nie ustępuje mimo podawania tlenu. Pobrana krew ma brunatny odcień. Umiarkowany wzrost methemoglobiny często nie daje dolegliwości. Przy współistniejącej niedokrwistości lub chorobach serca i płuc mogą pojawić się ból głowy, duszność i osłabienie. Bardzo wysokie stężenia MetHb mogą prowadzić do drgawek i utraty przytomności, a nawet zagrażać życiu.

Pulsoksymetr zakładany na palec może podawać zaniżone lub mylące odczyty przy methemoglobinemii, dlatego potrzebny jest pomiar laboratoryjny.

Lekarz zestawia odsetek MetHb z objawami, przyjmowanymi lekami, kontaktem z substancjami chemicznymi i wynikami innych badań. Wynik pokazuje stopień nasilenia methemoglobinemii, ale nie wskazuje jej przyczyny. Przy podejrzeniu postaci wrodzonej lub skłonności rodzinnej zleca się dodatkowe badania enzymów krwinek czerwonych.

Przed pobraniem krwi konieczny jest kontakt z punktem pobrań, który określi warunki wykonania oznaczenia. Pacjent podaje listę wszystkich przyjmowanych leków, w tym stosowanych miejscowo środków znieczulających.

• Karboksyhemoglobina, ilościowo – oznaczenie hemoglobiny zablokowanej przez tlenek węgla,
• Morfologia krwi (pełna) – stężenie hemoglobiny i ocena niedokrwistości,
• Retikulocyty – ocena odnowy krwinek czerwonych, np. po hemolizie,
• Bilirubina całkowita – wzrasta przy rozpadzie krwinek czerwonych,
• Dehydrogenaza mleczanowa (LDH) – enzym uwalniany z rozpadających się krwinek.