Bilirubina całkowita

Źródłem bilirubiny jest hem z rozkładanych erytrocytów, a za jej wydalenie z żółcią odpowiada wątroba. Krwinki czerwone żyją około 120 dni i rozpadają się głównie w śledzionie, szpiku i wątrobie. Bilirubina jest transportowana z krwią do wątroby w połączeniu z albuminą. W wątrobie zostaje przekształcona w postać rozpuszczalną w wodzie i wydzielona do żółci, z którą trafia do jelita i nadaje barwę stolcowi.

Stężenie bilirubiny rośnie, gdy którykolwiek z tych etapów zostanie zaburzony: gdy rozpada się zbyt dużo krwinek, gdy wątroba nie przetwarza barwnika wystarczająco sprawnie albo gdy odpływ żółci jest utrudniony.

Bilirubina całkowita to suma dwóch frakcji: niezwiązanej (pośredniej) i związanej (bezpośredniej). Proporcje frakcji wskazują, na którym etapie występuje zaburzenie, dlatego przy podwyższonym wyniku lekarz często zleca ich osobne oznaczenie. Sama bilirubina całkowita informuje tylko o łącznej ilości barwnika we krwi.

Lekarz zleca bilirubinę całkowitą przy żółtaczce oraz przy podejrzeniu chorób wątroby, dróg żółciowych lub nadmiernego rozpadu krwinek. Wskazania obejmują przede wszystkim:

• zażółcenie skóry i oczu, ciemny mocz, jasne stolce lub świąd,
• podejrzenie choroby wątroby, zastoju żółci, kamicy lub zapalenia dróg żółciowych,
• podejrzenie niedokrwistości hemolitycznej,
• kontrola leczenia chorób wątroby,
• badania przesiewowe w ramach prób wątrobowych,
• ocena noworodków, u których często występuje fizjologiczna żółtaczka; to oznaczenie wykonuje się zwykle w szpitalu.

Wzrost bilirubiny mogą wywołać zarówno schorzenia wątroby i przewodów żółciowych, jak i przyczyny leżące poza wątrobą:

• zespół Gilberta, częsty i łagodny wariant, w którym bilirubina rośnie głównie przy głodzeniu, infekcji i przemęczeniu,
• hemoliza, czyli przyspieszony rozpad erytrocytów, np. w niedokrwistościach hemolitycznych, po powikłanej transfuzji krwi albo jako działanie niepożądane niektórych leków,
• zapalenie wątroby, marskość oraz nowotwory wątroby i dróg żółciowych,
• kamica przewodowa i inne przyczyny utrudnionego odpływu żółci,
• niektóre leki i alkohol.

Światło rozkłada bilirubinę, dlatego probówkę z krwią chroni się przed światłem.

Stężenie bilirubiny całkowitej ocenia się względem wartości referencyjnych z wydruku, dobranych do wieku, płci i metody oznaczenia. Lekarz ocenia bilirubinę razem z ALT, AST, GGTP, fosfatazą zasadową i morfologią krwi. Na podstawie całego zestawu łatwiej określić, czy problem dotyczy samej wątroby, odpływu żółci, czy rozpadu erytrocytów.

Bilirubinę całkowitą oznacza się w krwi pobranej przed śniadaniem, w przedziale od 7 do 10. Ostatni posiłek należy zjeść poprzedniego dnia najpóźniej o godzinie 18. U osób z zespołem Gilberta głodzenie może podwyższyć wynik, dlatego przy pobraniu należy poinformować o takim rozpoznaniu, a także o przyjmowanych lekach.

• Próby wątrobowe – bilirubina oznaczana razem z enzymami wątrobowymi,
• Morfologia krwi – ocena, czy krwinki nie rozpadają się zbyt szybko,
• Albumina – białko produkowane przez wątrobę, z którym bilirubina krąży we krwi,
• HCV przeciwciała i HBs antygen – przy podejrzeniu wirusowego zapalenia wątroby.