Osteokalcyna

Osteokalcyna należy do białek niekolagenowych i stanowi do kilku procent całego białka tkanki kostnej. Do jej pełnej aktywności potrzebna jest witamina K, dzięki której cząsteczka zyskuje fragmenty wiążące wapń i hydroksyapatyt, główny minerał kości. Na wytwarzanie osteokalcyny wpływają hormony gospodarki wapniowej, przede wszystkim aktywna postać witaminy D, a także parathormon. Białko powstaje w osteoblastach, czyli komórkach budujących kość, dlatego uchodzi za marker kościotworzenia. Ściślej biorąc, odzwierciedla ono nasilenie całej przebudowy, w której tworzenie i resorpcja kości przebiegają równolegle.

Badanie zleca się najczęściej przy osteoporozie, aby ocenić tempo przebudowy kości przed leczeniem i w jego trakcie; samo rozpoznanie osteoporozy opiera się na densytometrii. Dotyczy to zwłaszcza kobiet w okresie pomenopauzalnym, kiedy przebudowa kości przyspiesza. Osteokalcynę oznacza się także przy podejrzeniu chorób przytarczyc, osteomalacji, krzywicy u dzieci, choroby kości związanej z niewydolnością nerek oraz przy podejrzeniu przerzutów do kości. W kontroli terapii lekarz porównuje kolejne wyniki tego samego pacjenta.

Wysokie stężenie osteokalcyny towarzyszy stanom z szybką przebudową kości:

• osteoporozie pomenopauzalnej, osteomalacji i krzywicy,
• nadczynności przytarczyc i akromegalii,
• gojeniu się złamań,
• przerzutom nowotworowym do kości,
• okresowi szybkiego wzrastania u dzieci i nastolatków.

Wzrost bywa też niezwiązany z tworzeniem kości. Osteokalcynę wydalają nerki, dlatego u chorych z ich niewydolnością białko zalega we krwi. Podwyższone wartości obserwuje się również przy długim leżeniu w łóżku i podczas leczenia aktywną witaminą D.

Niskie stężenie może występować w niedoczynności przytarczyc i tarczycy oraz przy niedoborze hormonu wzrostu. Obniżają je także niektóre leki: estrogeny, glikokortykosteroidy, bisfosfoniany i kalcytonina. Spadek osteokalcyny u osoby leczonej bisfosfonianami bywa więc oczekiwanym efektem terapii.

Stężenie osteokalcyny waha się w ciągu doby nawet o około połowę i jest najwyższe w nocy. Wyniki z pobrania porannego i popołudniowego trudno ze sobą porównywać. Białko jest też wrażliwe na temperaturę, dlatego próbkę po pobraniu szybko się schładza i odwirowuje. Różne metody oznaczania dają odmienne wartości, więc kolejne oznaczenia porównuje się, gdy wykonano je tą samą metodą.

Krew do oznaczenia osteokalcyny pobiera się na czczo w godzinach 7–10. Ostatni posiłek spożywa się poprzedniego dnia o godzinie 18, co daje około 13–14 godzin przerwy w jedzeniu. Kolejne pobranie planuje się na tę samą godzinę co poprzednie.

• C-telopeptyd kolagenu typu I – marker rozkładu kości, uzupełniający osteokalcynę,
• Fosfataza zasadowa – izoenzym kostny – kolejny wskaźnik tworzenia kości,
• Wapń całkowity i fosfor nieorganiczny – podstawowa ocena gospodarki mineralnej,
• Parathormon – hormon przytarczyc wpływający na wapń i kości,
• Witamina D3, metabolit 25(OH) – ocena zapasów witaminy D.