Progesteron

Stężenie progesteronu jest niskie w pierwszej połowie cyklu i rośnie dopiero po owulacji. Źródłem hormonu jest wtedy ciałko żółte, które tworzy się w jajniku z pęcherzyka po uwolnieniu komórki jajowej. Pod wpływem progesteronu endometrium staje się gotowe do zagnieżdżenia zarodka, a szczyt stężenia przypada mniej więcej 7 dni po owulacji, w połowie fazy lutealnej. Gdy komórka jajowa nie zostanie zapłodniona, ciałko żółte obumiera, poziom hormonu się obniża i zaczyna się krwawienie miesiączkowe.

W ciąży progesteron wytwarza najpierw ciałko żółte, a później łożysko. Duże ilości hormonu pomagają utrzymać ciążę. Niewielkie ilości progesteronu wytwarzają też nadnercza, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.

Progesteron bada się najczęściej u kobiet, które bezskutecznie starają się o dziecko, aby sprawdzić, czy jajeczkują i czy faza lutealna ma odpowiednią długość i przebieg. Pozostałe wskazania to:

• nieregularne lub bardzo skąpe miesiączki,
• plamienia we wczesnej ciąży lub wcześniejsze poronienia; w takiej sytuacji progesteron bada się w parze z beta-HCG,
• podejrzenie ciąży pozamacicznej,
• kontrola leczenia niepłodności i cykli stymulowanych,
• rzadziej podejrzenie guza jajnika lub nadnerczy.

Właściwy moment na badanie progesteronu to druga połowa cyklu, gdy hormonu jest najwięcej. W cyklu trwającym około 28 dni oznaczenie wykonuje się zwykle w 21. dniu, czyli około tygodnia po spodziewanej owulacji. Przy cyklach dłuższych lub nieregularnych dzień dobiera się indywidualnie, na przykład względem spodziewanej miesiączki. Dzień pobrania ustala lekarz.

Progesteron jest uwalniany do krwi falami, więc dwa pomiary z tego samego okresu cyklu mogą dać nieco inne wartości.

Wynik progesteronu porównuje się z zakresem referencyjnym dla właściwej fazy cyklu albo tygodnia ciąży, który zależy od metody i jednostek. Wysoki progesteron w środku fazy lutealnej świadczy o tym, że owulacja najpewniej nastąpiła. Niski wynik w tym okresie może oznaczać cykl bezowulacyjny, pobranie w złym dniu albo niewydolność ciałka żółtego. We wczesnej ciąży niski progesteron bywa związany z ciążą nierozwijającą się lub pozamaciczną, dlatego ocenia się go razem z dynamiką beta-HCG i USG. Ponadto liczą się dzień cyklu i stężenie estradiolu. Pojedynczy pomiar nie rozstrzyga o płodności ani o losach ciąży.

Najczęstszą przyczyną mylącego wyniku jest pobranie krwi w niewłaściwym dniu względem owulacji. Inne czynniki to:

• brak owulacji, przy którym stężenie hormonu nie rośnie,
• niedoczynność tarczycy i podwyższona prolaktyna, które zaburzają cykl,
• leki hormonalne, w tym progesteron przyjmowany w ramach leczenia,
• zespół policystycznych jajników,
• niedożywienie, silny stres i okres okołomenopauzalny.

Ponieważ poziom progesteronu waha się w rytmie dobowym, powtarzane pomiary najlepiej robić o podobnej godzinie. Przy pobraniu podaj datę ostatniej miesiączki i zwykłą długość cyklu, bo od nich zależy ocena wyniku. Poinformuj o lekach hormonalnych i ewentualnej ciąży.

• Estradiol – estrogen, który razem z progesteronem reguluje cykl,
• LH – hormon, którego wyrzut wywołuje owulację,
• FSH – ocena osi przysadka–jajnik,
• Beta-HCG – ocena wczesnej ciąży,
• Prolaktyna – przy zaburzeniach owulacji.