FSH

Wydzielanie FSH podlega kontroli podwzgórza i gonad: przysadka reaguje na sygnały z podwzgórza i na informację zwrotną z jajników lub jąder. W cyklu miesiączkowym rosnące stężenie estradiolu hamuje wydzielanie FSH, co zapobiega dojrzewaniu zbyt wielu pęcherzyków jednocześnie. Po menopauzie jajniki przestają wytwarzać estrogeny, hamowanie ustaje i stężenie FSH rośnie.

U mężczyzn FSH działa na komórki Sertolego, które w jądrach wspierają rozwój plemników.

Lekarz zleca badanie FSH głównie w diagnostyce niepłodności i zaburzeń hormonalnych u obu płci:

• przy niepłodności, w ramach oceny płodności obojga partnerów,
• gdy miesiączki są nieregularne albo zanikły,
• przy podejrzeniu przedwczesnego wygasania czynności jajników oraz w okresie przekwitania,
• gdy obraz kliniczny nasuwa myśl o PCOS (zespole policystycznych jajników),
• przy zbyt wczesnym lub opóźnionym dojrzewaniu płciowym,
• u mężczyzn ze zmniejszoną liczbą plemników lub obniżonym libido,
• przy podejrzeniu choroby przysadki lub podwzgórza.

Poziom FSH u miesiączkujących kobiet jest różny w poszczególnych dniach cyklu, więc dzień pobrania wyznacza lekarz, odliczając go od początku krwawienia. Pobranie w określonym dniu cyklu sprawia, że wyniki są porównywalne, a oceniane razem z estradiolem pokazują, jak jajnik odpowiada na pobudzenie. U mężczyzn i u kobiet po menopauzie termin badania nie ma takiego znaczenia.

Wynik FSH ocenia się według zakresu referencyjnego, który zależy od okresu życia i fazy cyklu. Gdy jajniki lub jądra pracują słabo, przysadka zwykle zwiększa wydzielanie FSH, a gdy zaburzenie dotyczy samej przysadki lub podwzgórza, stężenie FSH bywa niskie. Wysokie FSH u kobiet bywa związane z menopauzą lub przedwczesnym wygasaniem czynności jajników, a u mężczyzn z uszkodzeniem jąder. Niskie FSH spotyka się m.in. w chorobach przysadki, przy hiperprolaktynemii, znacznej niedowadze i w ciąży. Lekarz zestawia wynik z LH i estradiolem, a u mężczyzn z testosteronem, oraz z objawami i przebiegiem choroby.

Na stężenie FSH wpływają przede wszystkim leki hormonalne, ciąża i stan odżywienia:

• tabletki antykoncepcyjne i hormonalna terapia zastępcza,
• klomifen, gonadotropiny i pozostałe leki używane przy staraniach o ciążę,
• ciąża, w której stężenie FSH jest bardzo niskie,
• niedożywienie, intensywny wysiłek i silny stres, które mogą obniżać wydzielanie FSH,
• picie dużych ilości alkoholu, a także schorzenia nerek i wątroby,
• suplementy z biotyną, która może zakłócać oznaczenie.

Przysadka wydziela FSH pulsacyjnie, a jego stężenie nieznacznie zmienia się w ciągu doby, dlatego kolejne badania najlepiej wykonywać o podobnej porze dnia. Kobiety powinny znać dzień cyklu, w którym wykonują badanie. Przed pobraniem poinformuj o stosowanych lekach hormonalnych i suplementach z biotyną.

• LH – drugi hormon przysadki regulujący pracę gonad,
• Estradiol – estrogen, który oceniany razem z FSH opisuje czynność jajnika,
• AMH – wskaźnik rezerwy jajnikowej niezależny od dnia cyklu,
• Prolaktyna – badanie wykonywane przy zaburzeniach cyklu i płodności,
• Testosteron – u mężczyzn zestawiany z wynikami FSH i LH.