Estradiol

Głównym źródłem estradiolu u kobiet są jajniki. W pierwszej połowie cyklu wydziela go dojrzewający pęcherzyk jajnikowy, a po owulacji także ciałko żółte. W ciąży wytwarzanie przejmuje łożysko i stężenie rośnie wielokrotnie. Niewielkie ilości estradiolu powstają w nadnerczach oraz w tkance tłuszczowej, gdzie enzym aromataza przekształca androgeny w estrogeny.

U mężczyzn estradiol pochodzi głównie z przemiany testosteronu, a w mniejszym stopniu z jąder. Wpływa m.in. na kości i na płodność.

Stężenie estradiolu zmienia się w ciągu cyklu, dlatego ten sam wynik w jednej fazie mieści się w normie, a w innej już nie. Na początku cyklu stężenie jest niskie, w miarę dojrzewania pęcherzyka rośnie, a najwyższe jest tuż przed jajeczkowaniem. W drugiej połowie cyklu następuje drugi, niższy wzrost, a po menopauzie stężenie trwale się obniża.

Wynik porównuje się z zakresem referencyjnym dla danej fazy cyklu, a dzień pobrania zwykle wskazuje lekarz. Przy ocenie rezerwy jajnikowej i płodności lekarz może zlecić oznaczenie we wczesnej fazie folikularnej, razem z FSH.

U kobiet estradiol oznacza się najczęściej wtedy, gdy cykl jest zaburzony albo trzeba ocenić płodność:

• przy zaburzeniach miesiączkowania, braku miesiączki i nieprawidłowych krwawieniach z dróg rodnych,
• przy staraniach o ciążę oraz podczas obserwacji cyklu, stymulacji owulacji i leczenia niepłodności,
• w okresie okołomenopauzalnym oraz w trakcie hormonalnej terapii zastępczej,
• przy zbyt wczesnym lub opóźnionym dojrzewaniu dziewcząt,
• przy podejrzeniu guza wytwarzającego hormony.

U mężczyzn lekarz zleca badanie estradiolu przy powiększeniu gruczołów piersiowych (ginekomastii), obniżonym libido, zaburzeniach erekcji lub problemach z płodnością. Wynik zestawia wtedy z testosteronem, ponieważ znaczenie ma zarówno stężenie każdego z hormonów, jak i proporcja między nimi.

Na wynik estradiolu poza fazą cyklu wpływają przede wszystkim leki hormonalne i ciąża:

• tabletki antykoncepcyjne, hormonalna terapia zastępcza, klomifen i gonadotropiny,
• ciąża,
• nadwaga,
• choroby wątroby, w której estrogeny są unieczynniane,
• nadczynność tarczycy,
• bardzo intensywny wysiłek i niedożywienie, które obniżają stężenie,
• suplementy z biotyną, która zakłóca część oznaczeń immunochemicznych.

O tym, czy przyjmowane leki mają znaczenie dla wyniku, decyduje lekarz.

Stężenie estradiolu zmienia się także w ciągu doby, dlatego powtórne badania najlepiej wykonywać o podobnej godzinie. Kobiety zwykle podają dzień cyklu i datę ostatniej miesiączki, a termin pobrania w cyklu ustalają z lekarzem. Przed badaniem poinformuj o stosowanej antykoncepcji, lekach hormonalnych i suplementach z biotyną.

Wynik estradiolu ocenia się według zakresu referencyjnego zależnego od płci, fazy cyklu, wieku i metody oznaczenia. Odchylenie od zakresu bywa naturalne, na przykład w ciąży albo przy antykoncepcji hormonalnej, więc o jego znaczeniu przesądza dopiero zestawienie z objawami i wynikami pozostałych hormonów. Obniżone stężenie u kobiet bywa związane z menopauzą, przedwczesnym wygasaniem czynności jajników, zaburzeniami pracy przysadki lub podwzgórza, niedożywieniem albo bardzo intensywnym wysiłkiem. Podwyższone stężenie spotyka się m.in. w ciąży, przy torbielach pęcherzykowych jajnika, guzach wytwarzających estrogeny i chorobach wątroby, a u mężczyzn także przy otyłości.

• FSH – hormon przysadki pobudzający jajnik, oceniany razem z estradiolem,
• LH – hormon wyzwalający owulację,
• Progesteron – hormon drugiej połowy cyklu, pomocny w ocenie owulacji,
• AMH – marker rezerwy jajnikowej, niezależny od dnia cyklu,
• Prolaktyna – badanie wykonywane przy zaburzeniach miesiączkowania.