Proteinogram białek moczu

Elektroforeza białek moczu pokazuje, które białka przechodzą do moczu i w jakich proporcjach. U zdrowej osoby nerki zatrzymują duże białka w kłębuszkach, a małe, które przedostaną się do przesączu, cewki nerkowe niemal całkowicie wchłaniają z powrotem. Gdy któryś z tych mechanizmów zawodzi albo we krwi pojawia się nadmiar jednego białka, układ pasm na wydruku się zmienia.

Opisuje się kilka charakterystycznych układów pasm:

• białkomocz kłębuszkowy, w którym dominuje albumina, ponieważ uszkodzony filtr kłębuszkowy przepuszcza większe cząsteczki,
• białkomocz cewkowy, w którym przeważają drobne białka z frakcji alfa i beta, a albumina stanowi mniejszą część całości,
• białkomocz mieszany, łączący cechy obu poprzednich, w którym obok albuminy i większych białek, takich jak transferyna czy IgG, widoczne są pasma drobnych białek cewkowych,
• obecność wąskiego pasma podejrzanego o białko monoklonalne, na przykład łańcuchy lekkie.

Proteinogram moczu zleca się najczęściej przy podejrzeniu gammopatii monoklonalnej, w tym szpiczaka plazmocytowego i amyloidozy, a także w obserwacji osób, u których takie zaburzenie już stwierdzono. Drugim wskazaniem jest białkomocz o niejasnej przyczynie, gdy trzeba ustalić, czy zaburzenie dotyczy kłębuszków, cewek czy obu tych części nerki.

Badanie stosuje się też pomocniczo w chorobach metabolicznych i zakaźnych, które mogą uszkadzać nerki. U osób bez dolegliwości nie stosuje się go jako badania przesiewowego.

Białkomocz kłębuszkowy bywa związany z cukrzycą, kłębuszkowym zapaleniem nerek, chorobami autoimmunologicznymi, zakażeniami ogólnoustrojowymi, na przykład zakażeniem HBV lub HCV, oraz z działaniem niektórych leków, w tym litu. Bardzo duża utrata albuminy może prowadzić do zespołu nerczycowego.

Białkomocz cewkowy lub mieszany może towarzyszyć zakażeniom nerek, martwicy cewek, sarkoidozie, chorobom autoimmunologicznym i metabolicznym. Pasmo monoklonalne nasuwa podejrzenie choroby rozrostowej komórek plazmatycznych, ale jego charakter trzeba ustalić dalszymi badaniami.

Interpretację utrudnia przejściowy białkomocz, który pojawia się po dużym wysiłku, w gorączce, przy odwodnieniu i w zakażeniu dróg moczowych. Domieszka krwi, na przykład menstruacyjnej, zmienia skład białek w próbce. Słabo zaznaczone pasmo monoklonalne może umknąć, gdy w moczu znajduje się niewiele tego białka, dlatego brak pasma nie przesądza o braku gammopatii.

Wynik proteinogramu moczu opisuje udział poszczególnych frakcji i ewentualne nietypowe pasma. Lekarz zestawia go z ilościową oceną białka w moczu, czynnością nerek i badaniami krwi. Podejrzane pasmo monoklonalne wymaga identyfikacji za pomocą immunofiksacji, a przy podejrzeniu gammopatii ocenia się równolegle proteinogram surowicy i łańcuchy lekkie.

Szczegóły dotyczące rodzaju próbki moczu i sposobu jej pobrania podaje punkt pobrań; przed badaniem należy poinformować o przyjmowanych lekach.

• Immunofiksacja w moczu – identyfikacja białka monoklonalnego w moczu,
• Proteinogram – rozdział białek surowicy krwi,
• Łańcuchy lekkie kappa – oznaczenie przy podejrzeniu gammopatii,
• Białko w DZM – dobowa utrata białka przez nerki,
• Kreatynina – ocena czynności nerek z wyliczeniem eGFR.