Szczawiany w DZM

Kwas szczawiowy nie jest w organizmie człowieka rozkładany, więc jego nadmiar usuwają nerki. Od 10 do 30% szczawianów obecnych w moczu pochodzi bezpośrednio z pożywienia, resztę organizm wytwarza sam. Szczawian wapnia jest trudno rozpuszczalny, więc jest najczęstszym składnikiem kamieni nerkowych.

W kamicy nerkowej bez ustalonej przyczyny nadmierne wydalanie szczawianów stwierdza się u około jednej trzeciej chorych mężczyzn i jednej piątej kobiet.

Lekarz zleca badanie najczęściej w diagnostyce kamicy nerkowej, zwłaszcza nawracającej, i przy wyborze postępowania zapobiegającego tworzeniu nowych złogów. W tej samej zbiórce często mierzy się też wapń, cytryniany i kwas moczowy.

Dobowa zbiórka jest potrzebna, bo stężenie szczawianów w moczu rośnie w ciągu 2–4 godzin po posiłku. Wynik z pojedynczej, przypadkowej próbki byłby z tego powodu mało wiarygodny.

Więcej szczawianów w moczu pojawia się przy diecie bogatej w szczawiany oraz w chorobach przebiegających z zaburzonym wchłanianiem, na przykład w chorobie Leśniowskiego-Crohna. Wapń wiąże się wtedy w jelicie z tłuszczami, a niezwiązane szczawiany łatwiej przenikają do krwi.

Wydalanie rośnie także po przyjęciu bardzo dużych dawek witaminy C, która częściowo przekształca się w szczawian, a także w zatruciu glikolem etylenowym i kwasem szczawiowym obecnym w środkach czyszczących i wybielaczach. Rzadką przyczyną są wrodzone zaburzenia metaboliczne prowadzące do oksalozy, czyli odkładania kryształów szczawianu wapnia w nerkach, kościach i innych tkankach.

Przed badaniem konieczny jest kontakt z punktem pobrań, gdzie odbiera się stabilizator: probówki z 10 ml stężonego kwasu solnego (6N HCl). Dzień wcześniej należy przygotować czyste naczynie o pojemności 2–3 litrów z zakrętką i podziałką.

• Zbiórkę zaczyna się rano, na przykład o 6:00: pierwszą poranną porcję moczu wylewa się, a do naczynia trafia dopiero następna porcja.
• Do naczynia z pierwszą zebraną porcją wlewa się jedną probówkę stabilizatora, a gdy objętość moczu przekroczy litr, kolejną. Jedna probówka przypada na litr moczu; przy mniejszej spodziewanej objętości, np. u dziecka, kwas dodaje się proporcjonalnie. Kwas jest stężony, więc trzeba go przelewać ostrożnie.
• Mocz zbiera się przez pełne 24 godziny, przechowując naczynie w chłodnym miejscu. Zbiórkę zamyka pierwsza poranna porcja z kolejnego dnia.
• Po zakończeniu mierzy się całkowitą objętość moczu, dokładnie go miesza i odlewa część do jednorazowego pojemnika z nakrętką.
• Na pojemniku zapisuje się imię i nazwisko, godziny rozpoczęcia i zakończenia zbiórki, objętość całego moczu oraz dopisek „DZM + HCl”. Próbkę należy możliwie szybko oddać w punkcie pobrań.

Bardzo duże ilości witaminy C mogą zaburzyć pomiar. Przez minimum dwie doby przed zbiórką należy unikać dużych dawek witaminy C w suplementach i pokarmów nią bogatych.

• Cytryniany w moczu – substancje hamujące krystalizację szczawianu wapnia,
• Wapń w DZM – pierwiastek tworzący ze szczawianem najczęstsze złogi,
• Kwas moczowy w DZM – ocena innego czynnika sprzyjającego kamicy,
• Kreatynina w DZM – kontrola kompletności zbiórki i ocena nerek,
• Kamienie moczowe, analiza chemiczna – ustalenie składu wydalonego złogu.