Wapń w DZM

Ilość wapnia w kolejnych porcjach moczu waha się nawet o około 30%, zależnie od posiłków, aktywności i pory dnia. Zbiórka z pełnych 24 godzin uśrednia te różnice, dzięki czemu wynik odpowiada faktycznej dobowej utracie wapnia. Alternatywą bywa stosunek wapnia do kreatyniny w pojedynczej próbce, ale jest on mniej dokładny.

Najczęstsze wskazania do oznaczenia wapnia w dobowej zbiórce moczu to:

• kamica nerkowa, zwłaszcza nawracająca, gdy lekarz szuka przyczyny powstawania złogów wapniowych,
• podwyższony wapń we krwi, w tym podejrzenie nadczynności przytarczyc,
• różnicowanie nadczynności przytarczyc z rodzinną hiperkalcemią hipokalciuryczną, w której wapnia w moczu jest niewiele,
• przyjmowanie dużych dawek witaminy D albo suplementów wapnia,
• długotrwałe unieruchomienie i choroby powodujące utratę wapnia z kości.

Duża ilość wapnia w moczu, określana jako hiperkalciuria, bywa związana z nadczynnością przytarczyc, przedawkowaniem witaminy D, szpiczakiem i niektórymi nowotworami litymi, które podnoszą poziom wapnia we krwi. Więcej wapnia trafia do moczu także u chorych długo leżących, gdy wapń uwalnia się z kości, oraz gdy cewki nerkowe słabiej odzyskują wapń z przesączu. U części osób z kamicą hiperkalciuria występuje bez uchwytnej choroby.

Małe wydalanie wapnia przy wysokim wapniu we krwi może nasuwać podejrzenie rodzinnej hiperkalcemii hipokalciurycznej. Lekarz zestawia wtedy wynik z wapniem i kreatyniną w surowicy oraz z parathormonem.

Na wynik wpływa dieta. Większa podaż wapnia zwiększa jego wydalanie u zdrowych osób w niewielkim stopniu, a dużo soli wyraźnie je podnosi, ponieważ sód utrudnia nerkom odzyskiwanie wapnia. Latem wydalanie bywa większe, gdy rośnie poziom witaminy D i jelita wchłaniają więcej wapnia. Wynik podwyższają też kortykosteroidy, niektóre leki moczopędne, hormon wzrostu i suplementy witaminy D. Gdy do naczynia nie trafi któraś porcja, wynik wychodzi zaniżony.

Przed zbiórką należy odebrać z punktu pobrań stabilizator, czyli stężony kwas solny (6N HCl) w fiolkach po 10 ml, oraz instrukcję, dlatego przed badaniem konieczny jest kontakt z punktem pobrań. Dzień przed rozpoczęciem należy przygotować czyste naczynie o pojemności 2–3 litrów, szczelnie zakręcane i wyposażone w podziałkę.

Pierwszy mocz po przebudzeniu oddaje się do toalety, na przykład o godzinie 6:00. Zbiórkę otwiera kolejna porcja i właśnie do niej wlewa się jedną fiolkę kwasu. Kiedy w naczyniu zbierze się ponad litr moczu, dolewa się drugą fiolkę; zakwaszony mocz powinien mieć pH około 2. Mocz zbiera się przez 24 godziny, a zbiórkę kończy pierwsze poranne oddanie moczu kolejnego dnia. Przez cały ten czas naczynie przechowuje się w chłodzie.

Gdy zbiórka dobiegnie końca, odczytuje się łączną objętość moczu, całość dokładnie miesza i przelewa część do jednorazowego pojemnika z nakrętką. Opis pojemnika zawiera imię i nazwisko, godzinę początku i końca zbiórki, objętość dobową oraz informację o dodaniu stabilizatora (DZM + HCl). Pojemnik z próbką trzeba oddać bez zwłoki.

Na każdy litr moczu przypada 10 ml kwasu. Jeśli zbiórka będzie mniejsza, na przykład u dziecka, kwas dozuje się proporcjonalnie do objętości. Roztwór jest silnie żrący, dlatego przy jego wlewaniu trzeba zachować ostrożność.

• Wapń całkowity – poziom wapnia w surowicy,
• Parathormon (PTH) – hormon przytarczyc kontrolujący stężenie wapnia,
• Kreatynina w DZM – sprawdzenie, czy zebrano mocz z całej doby,
• Szczawiany w DZM – składnik oceniany przy kamicy nerkowej,
• Analiza chemiczna kamieni moczowych – ustalenie składu złogu.