Witamina B1

Tiamina należy do witamin z grupy B i rozpuszcza się w wodzie. Jej aktywna forma pełni rolę koenzymu w przemianach węglowodanów i części aminokwasów. Bez niej komórki gorzej uzyskują energię z glukozy, dlatego niedobór najwcześniej dotyka układu nerwowego i mięśnia sercowego. Krew pełna nadaje się do oznaczenia lepiej niż samo osocze, ponieważ przeważająca część tiaminy krążącej we krwi jest zawarta w erytrocytach. Dobrymi źródłami tiaminy są produkty pełnoziarniste, brązowy ryż, rośliny strączkowe i wieprzowina.

Badanie witaminy B1 nie należy do badań przesiewowych. Lekarz zleca je, gdy ryzyko niedoboru jest zwiększone, a obraz kliniczny nie jest jasny. Dotyczy to zwłaszcza osób przewlekle pijących alkohol, ponieważ alkohol upośledza wchłanianie i wykorzystanie tiaminy. Inne grupy ryzyka to osoby niedożywione, po operacjach bariatrycznych, z długotrwałymi wymiotami, chorobami jelit oraz przewlekle dializowane. U osób z objawami ciężkiego niedoboru tiaminę podaje się bez czekania na wynik, a badanie ma wtedy znaczenie pomocnicze.

Pierwsze objawy niedoboru nie są charakterystyczne. Należą do nich zmęczenie, drażliwość, kłopoty z zapamiętywaniem i skupieniem uwagi, brak apetytu oraz nudności. Przy dłużej trwającym niedoborze pojawiają się mrowienie i osłabienie kończyn, bóle mięśni, przyspieszona akcja serca i obrzęki. Ciężka postać niedoboru to choroba beri-beri, a u osób nadużywających alkoholu również encefalopatia Wernickego z zaburzeniami świadomości, ruchów gałek ocznych i chodu. Każdy z tych objawów może mieć też inne źródło, więc wynik zestawia się z wywiadem i badaniem lekarskim.

Na wynik wpływa przede wszystkim przyjmowanie preparatów z witaminą B1 lub kompleksu witamin B, a także niedawny posiłek. Znaczenie mają też warunki przechowywania próbki, bo tiamina jest wrażliwa na światło. Wynik mieszczący się w zakresie z wydruku nie przesądza o braku klinicznie istotnego niedoboru, szczególnie po niedawnej suplementacji.

Próbkę pobiera się na czczo, czyli po nocnej przerwie w jedzeniu trwającej 8–12 godzin. Pobranie powinno odbyć się przed przyjęciem porannych suplementów. U niemowląt próbkę pobiera się przed kolejnym karmieniem.

• Witamina B2 – ryboflawina, której niedobór często współistnieje z niedoborem tiaminy,
• Witamina B6 – pirydoksyna, ważna dla pracy układu nerwowego,
• Witamina B12 – jej niedobór również może uszkadzać nerwy obwodowe,
• Magnez – magnez jest potrzebny do aktywacji tiaminy,
• Próby wątrobowe – ocena wątroby u osób nadużywających alkoholu.