wymaz z języka (bad. mykol.)

Grzybicę języka i jamy ustnej wywołują przede wszystkim drożdżaki Candida albicans, a rzadziej C. glabrata, C. parapsilosis i C. tropicalis. U wielu zdrowych osób drożdżaki bytują w jamie ustnej jako składnik naturalnej mikroflory i nie powodują żadnych dolegliwości. Do zakażenia dochodzi zwykle wtedy, gdy słabnie odporność miejscowa lub ogólna.

Grzybica języka najczęściej dotyka niemowląt, małych dzieci oraz seniorów. Ryzyko zwiększają:

• długotrwałe przyjmowanie antybiotyków,
• leczenie glikokortykosteroidami, także wziewnymi, oraz lekami osłabiającymi odporność,
• zakażenie HIV i inne stany obniżonej odporności,
• noszenie protez zębowych i zaniedbana higiena jamy ustnej.

Lekarz lub stomatolog zleca wymaz z języka, gdy wygląd języka nasuwa podejrzenie zakażenia grzybiczego, ale obraz nie jest jednoznaczny. Badanie przydaje się również wtedy, gdy zmiany wracają albo nie ustępują mimo leczenia, ponieważ hodowla pozwala sprawdzić, czy przyczyną są drożdżaki i który to gatunek. Wymaz z języka nie jest badaniem dla osób bez dolegliwości.

Wynik posiewu mykologicznego z języka podaje, czy w hodowli wyrosły grzyby, a jeśli tak, to jakiego gatunku. Obecność Candida w próbce nie przesądza o chorobie, bo drożdżaki mogą zasiedlać jamę ustną bez objawów. Lekarz zestawia wynik z wyglądem błony śluzowej, dolegliwościami i czynnikami ryzyka.

Ujemny posiew nie wyklucza grzybicy całkowicie. Na wynik wpływają technika pobrania, mała liczba grzybów w materiale oraz wcześniejsze stosowanie leków przeciwgrzybiczych. Biały lub czerwony język bywa też skutkiem podrażnienia, suchości jamy ustnej, niedoborów pokarmowych czy chorób błony śluzowej, których hodowla nie ocenia.

Najlepszym momentem na wymaz z języka jest ostry okres zakażenia, zanim pacjent zacznie przyjmować leki przeciwgrzybicze, albo nie wcześniej niż 5 dni po zakończeniu takiego leczenia. W zmianach przewlekłych dobrym momentem jest okres nasilenia objawów. Pacjent przychodzi rano, nie jedząc od 8–12 godzin, nie myjąc zębów i po delikatnym przepłukaniu ust przegotowaną wodą. Przed badaniem nie stosuje się miejscowych preparatów przeciwgrzybiczych, a ruchome protezy zębowe trzeba wyjąć.

Gdy nie da się zachować tych warunków, wymaz można pobrać 3–4 godziny po jedzeniu lub myciu zębów, ale taki materiał ma mniejszą wartość diagnostyczną.

• Wymaz z jamy ustnej (badanie mykologiczne) – gdy zmiany obejmują policzki lub podniebienie,
• Wymaz z gardła (badanie mykologiczne) – przy pieczeniu i nalocie w gardle,
• Glukoza – przy nawracających zakażeniach grzybiczych,
• Morfologia krwi pełna – ogólna ocena krwi przy obniżonej odporności.