Cynk, ilościowo

Cynk wchodzi w skład kilkuset enzymów lub jest potrzebny do ich działania. Uczestniczy w budowie białek i DNA, w gojeniu ran, w pracy układu odpornościowego, w wytwarzaniu insuliny i w spermatogenezie, a także w odnowie naskórka, włosów i paznokci. Organizm zawiera łącznie około dwóch gramów cynku. Główne zasoby mieszczą się w mięśniach, kościach i wątrobie, a surowica zawiera zaledwie mały ułamek całej puli.

Niedobór cynku ma zwykle jedną z trzech przyczyn: zbyt małą podaż, słabsze wchłanianie albo zwiększone straty. Podaż spada przy dietach ubogich w mięso i inne produkty zwierzęce oraz przy zaburzeniach odżywiania. Wchłanianie pogarszają celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna, niewydolność trzustki i resekcje jelita. Przyswajanie cynku ograniczają również fityniany z pełnoziarnistych produktów i nasion roślin strączkowych, duże dawki żelaza lub miedzi oraz część leków. Straty rosną przy alkoholizmie, marskości wątroby, zespole nerczycowym i przewlekłej biegunce. Więcej cynku potrzebują kobiety ciężarne i karmiące oraz rosnące dzieci.

Lekarz zleca badanie cynku, gdy objawy lub choroby pacjenta wskazują na możliwy niedobór tego pierwiastka. Najczęściej dotyczy to następujących sytuacji:

• wypadanie włosów, łamliwość paznokci, zmiany skórne i rany, które długo się goją,
• częste infekcje i obniżona odporność,
• osłabienie smaku i węchu oraz pogorszenie widzenia o zmierzchu,
• niedokrwistość i przewlekłe zmęczenie o niewyjaśnionej przyczynie,
• choroby jelit lub wątroby, cukrzyca oraz żywienie pozajelitowe,
• kontrola suplementacji albo terapii lekami zmieniającymi gospodarkę cynkiem,
• zahamowanie wzrastania u dzieci.

Wynik badania cynku obniża przede wszystkim stan zapalny, ponieważ cynk zachowuje się jak ujemne białko ostrej fazy. Podczas zapalenia cynk przemieszcza się z krwi do wątroby, przez co jego poziom w surowicy maleje mimo niezmienionych zasobów. Obniżony wynik w trakcie infekcji nie świadczy zatem jednoznacznie o niedoborze, a pomocne bywa równoczesne oznaczenie CRP. Na stężenie cynku wpływają też pora dnia, posiłek, ciąża, wysiłek, stres i przyjmowanie suplementów cynku.

Nadmiar cynku jest rzadki i najczęściej ma związek z przyjmowaniem zbyt dużych dawek suplementów. Gdy utrzymuje się długo, upośledza wchłanianie miedzi i może prowadzić do jej niedoboru, a w konsekwencji do niedokrwistości. Ostre przedawkowanie wywołuje nudności, wymioty i biegunkę. Podwyższone stężenie samo w sobie ma niewielkie znaczenie diagnostyczne.

Stężenie cynku odnosi się do przedziału referencyjnego wydrukowanego przy wyniku, bo każde laboratorium ustala go dla własnej metody. Niski wynik lekarz ocenia w odniesieniu do objawów, diety, chorób towarzyszących i ewentualnego stanu zapalnego. Często zestawia go też z wynikiem miedzi, ponieważ oba pierwiastki wzajemnie utrudniają sobie przyswajanie w jelicie. Jedno oznaczenie nie wskazuje przyczyny niedoboru.

Badanie cynku wykonuje się na czczo.

• Miedź – pierwiastek wchodzący z cynkiem w interakcje,
• Selen – pierwiastek śladowy potrzebny do przemian hormonów tarczycy,
• Ceruloplazmina – białko transportujące miedź,
• Ferrytyna – ocena rezerw żelaza, gdy współistnieje anemia,
• Cynk w moczu – utrata cynku z moczem.