Cynkoprotoporfiryny w erytrocytach

Ostatnim etapem wytwarzania hemu jest wbudowanie jonu żelaza do protoporfiryny. W zdrowym szpiku powstaje przy tym niewielka ilość cynkoprotoporfiryny, ponieważ enzym odpowiedzialny za ten etap może przyłączyć cynk zamiast żelaza. Gdy żelaza dostarczanego do szpiku jest za mało, cynk zastępuje je częściej i ZnPP gromadzi się w dojrzewających krwinkach. Erytrocyty zachowują ją do końca swojego życia, trwającego około czterech miesięcy, dlatego wynik odzwierciedla warunki wytwarzania krwinek w ciągu kilku ostatnich miesięcy.

Wzrost ZnPP należy do najwcześniejszych zmian w krwinkach przy niedoborze żelaza. Pojawia się, zanim spadnie stężenie hemoglobiny i zanim krwinki staną się wyraźnie mniejsze. Z oznaczenia korzysta się zwłaszcza w pediatrii, w tym u noworodków, w położnictwie oraz przy ocenie dawców krwi.

ZnPP rośnie także wtedy, gdy zapasy żelaza są zachowane, ale żelazo nie trafia do szpiku, co zdarza się przy przewlekłym zapaleniu. Dlatego lekarz zestawia wynik z ferrytyną, żelazem, wysyceniem transferyny i morfologią. Badanie nie zastępuje tych oznaczeń, tylko je uzupełnia.

Ołów hamuje enzymy szlaku wytwarzania hemu, w tym ten, który wbudowuje żelazo do protoporfiryny. W efekcie stężenie ZnPP w erytrocytach rośnie u osób przewlekle narażonych na ołów, także gdy dawki nie przekraczają dopuszczalnego stężenia biologicznego. Pomiar ołowiu we krwi pokazuje samą wielkość narażenia, a ZnPP wskazuje, czy ołów zaczął już wpływać na wytwarzanie krwinek. Obu oznaczeń używa się w medycynie pracy i w ocenie dzieci mieszkających w rejonach o dużej emisji ołowiu.

Podwyższone stężenie cynkoprotoporfiryny może towarzyszyć:

• niedoborowi żelaza, także we wczesnej fazie bez niedokrwistości,
• niedokrwistości chorób przewlekłych,
• przewlekłemu narażeniu na ołów,
• niektórym rzadkim zaburzeniom wytwarzania hemu.

Sam wynik nie wskazuje, która z tych przyczyn występuje. Przyczynę ustala lekarz, biorąc pod uwagę wywiad, objawy i pozostałe wyniki.

Na pobranie krwi do oznaczenia cynkoprotoporfiryn zgłasza się na czczo, w godzinach 7.00–10.00. W przeddzień badania ostatni posiłek je się o 18.00.

• Ferrytyna – ocena zapasów żelaza,
• TIBC, żelazo, UIBC i wysycenie transferyny – gospodarka żelazem we krwi,
• Morfologia krwi (pełna) – hemoglobina i wielkość krwinek,
• Ołów we krwi – bezpośrednia ocena narażenia na ołów,
• Kwas delta-aminolewulinowy (ALA) w moczu – inny wskaźnik działania ołowiu na szlak hemu.