TIBC ( żelazo – Fe++, UIBC, % wysycenia transferyny )

Panel żelazowy obejmuje cztery wartości:

• żelazo (Fe) to ilość żelaza krążącego w surowicy,
• TIBC to łączna zdolność transferyny do wiązania żelaza, czyli maksymalna ilość żelaza, jaką mogłaby przyłączyć; pośrednio informuje o ilości tego białka,
• UIBC to wolna część zdolności wiązania, czyli TIBC pomniejszone o żelazo,
• wysycenie transferyny to odsetek zajętych miejsc wiązania, czyli stosunek żelaza do TIBC.

W praktyce zwykle bezpośrednio oznacza się żelazo oraz UIBC, a pozostałe dwie wartości oblicza się z tych pomiarów.

Panel żelazowy pokazuje, czy obraz odpowiada niedoborowi żelaza, jego nadmiarowi, czy wpływowi stanu zapalnego. Przy niedoborze żelaza zdolność wiązania rośnie, ponieważ wątroba wytwarza więcej transferyny, a wysycenie spada. Przy nadmiarze żelaza wysycenie rośnie, a TIBC bywa niskie lub mieści się w normie. Przy zapaleniu i chorobach przewlekłych obniża się żelazo, ale zazwyczaj maleje również TIBC, przez co wysycenie bywa tylko umiarkowanie obniżone. Właśnie zachowanie TIBC pomaga rozdzielić anemię spowodowaną brakiem żelaza od anemii towarzyszącej chorobom przewlekłym.

Panel żelazowy zleca się przede wszystkim, gdy morfologia pokazuje anemię z drobnymi, niedobarwionymi erytrocytami lub gdy przyczyna anemii jest niejasna. Do innych wskazań należą:

• niejednoznaczne wyniki ferrytyny i żelaza,
• podejrzenie nadmiaru żelaza (hemochromatozy),
• ocena stanu odżywienia,
• kontrola leczenia preparatami żelaza,
• przewlekłe choroby zapalne, nowotwory i choroby nerek, zaburzające gospodarkę żelazem.

Największy wpływ na wynik ma godzina pobrania, bo stężenie żelaza wyraźnie zmienia się w ciągu doby. Wpływ na wynik mają też:

• suplementy żelaza i posiłek tuż przed badaniem,
• ciąża, doustna antykoncepcja i terapia estrogenowa, które podwyższają TIBC,
• infekcje, choroby wątroby i niedożywienie,
• krwawienia i miesiączka.

Wyniki panelu żelazowego porównuje się z zakresami podanymi na wydruku, które są różne dla kobiet i mężczyzn. Lekarz ocenia je razem ze stężeniem ferrytyny, morfologią krwi i objawami.

Panel żelazowy oznacza się w porannej próbce (7.00–10.00), pobranej na czczo; ostatnim posiłkiem powinna być kolacja zjedzona dzień wcześniej koło 18.00. Ponieważ żelazo ma dobową zmienność, przy powtarzaniu panelu wybiera się podobną porę pobrania. O tym, czy przed badaniem pominąć suplementy żelaza, decyduje lekarz.

• Ferrytyna – ocena zapasów żelaza, której panel nie obejmuje,
• Transferyna – białko transportowe żelaza oznaczane bezpośrednio,
• Żelazo – pojedyncze oznaczenie żelaza bez parametrów wiązania,
• Morfologia krwi – ocena krwinek,
• Witamina B12 oraz Kwas foliowy – sprawdzenie innych niedoborów prowadzących do anemii.