Digoksyna, ilościowo

Digoksyna pochodzi z naparstnicy wełnistej (Digitalis lanata) i blokuje pompę sodowo-potasową kardiomiocytów. Dzięki temu serce kurczy się silniej, a jego rytm zwalnia. Lek gromadzi się w mięśniu sercowym, gdzie jego stężenie jest wielokrotnie wyższe niż we krwi. Wydalanie odbywa się głównie przez nerki, dlatego pogorszenie ich czynności sprzyja kumulacji digoksyny.

Lekarz zleca badanie digoksyny na początku terapii i po korekcie dawki, przy pogorszeniu czynności nerek oraz po dołączeniu leku zmieniającego jej stężenie. Drugim wskazaniem są objawy, za którymi może stać zbyt duża ilość digoksyny:

• nudności, wymioty i utrata apetytu,
• zaburzenia widzenia, w tym zmienione postrzeganie barw,
• osłabienie, zawroty głowy, a u osób starszych splątanie,
• zwolnienie lub zaburzenia rytmu serca.

Oznaczenie digoksyny wykonuje się u osób leczonych tym lekiem oraz przy podejrzeniu jego przypadkowego przyjęcia.

Wrażliwość serca na digoksynę zależy od stężenia elektrolitów. Niedobór potasu lub magnezu oraz nadmiar wapnia zwiększają podatność na działanie toksyczne, więc objawy zatrucia mogą wystąpić nawet przy stężeniu leku w zakresie terapeutycznym. Dlatego w razie podejrzenia zatrucia lekarz ocenia digoksynę razem z sodem, potasem, magnezem i wapniem, a często także z zapisem EKG i kreatyniną.

Stężenie digoksyny rośnie po przedawkowaniu oraz przy jednoczesnym przyjmowaniu m.in. amiodaronu, werapamilu i innych antagonistów wapnia, chinidyny, propafenonu, flekainidu, spironolaktonu, inhibitorów ACE, itrakonazolu, indometacyny, tetracyklin i erytromycyny. Spada, gdy lek przyjmowany jest nieregularnie albo gdy jego wchłanianie ograniczają leki zobojętniające sok żołądkowy, cholestyramina, węgiel aktywowany, kaolin, pektyny, neomycyna, sulfasalazyna, metoklopramid lub cytostatyki. W oznaczeniu może wystąpić reakcja krzyżowa z digitoksyną.

Przy kontroli leczenia od przyjęcia ostatniej dawki doustnej do pobrania krwi na digoksynę musi upłynąć co najmniej 8 godzin. W krótszym czasie lek dopiero przemieszcza się do tkanek, więc wynik nie oddaje jego ilości w mięśniu sercowym. Osoba badana zgłasza personelowi, o której zażyła ostatnią tabletkę, i wymienia pozostałe leki.

Wynik digoksyny porównuje się z zakresem z wydruku, ale stężenie docelowe jest inne w niewydolności serca, a inne w migotaniu przedsionków. Wynik interpretuje lekarz, uwzględniając objawy, wiek, czynność nerek, elektrolity i EKG. Ani wynik w normie, ani poza nim nie jest samodzielną podstawą do zmiany dawki.

• Potas (K) – niedobór potasu nasila toksyczność digoksyny,
• Magnez – niski magnez zwiększa wrażliwość serca na lek,
• Wapń całkowity – nadmiar wapnia także sprzyja objawom zatrucia,
• Kreatynina – czynność nerek decyduje o wydalaniu digoksyny,
• Elektrolity Na, K – podstawowa ocena gospodarki elektrolitowej.