Fosfor w DZM

Fosfor jest potrzebny do wytwarzania energii w komórkach, pracy mięśni i nerwów oraz budowy kości i zębów. Większość zasobów fosforu, około 85%, zgromadzona jest w kościach i szkliwie jako składnik hydroksyapatytu. Fosforany działają też jako bufor, który stabilizuje odczyn płynów ustrojowych. Pierwiastek trafia do organizmu z pożywieniem i wchłania się w jelitach.

Stężenie fosforanów we krwi regulują przede wszystkim nerki, które dostosowują ich wydalanie do potrzeb. Wpływają na to parathormon, aktywna postać witaminy D i hormon FGF23. Z tego względu wynik z moczu ocenia się łącznie ze stężeniem fosforu w surowicy.

Fosfor w DZM zleca się zwykle jako badanie uzupełniające, gdy wcześniej stwierdzono odchylenia fosforu lub wapnia we krwi. Typowe sytuacje to:

• niewyjaśnione odchylenia fosforu lub wapnia w surowicy,
• przewlekła choroba nerek i źle wyrównana cukrzyca,
• podejrzenie choroby przytarczyc,
• przyjmowanie preparatów wapnia lub fosforanów,
• kamica nerkowa z udziałem fosforanu wapnia,
• stany z masywnym rozpadem komórek, na przykład rabdomioliza.

Wysokie wydalanie fosforanów często wynika z dużej ilości fosforu w diecie, ponieważ nerki usuwają jego nadmiar. Może też towarzyszyć nadczynności przytarczyc, w której parathormon nasila usuwanie fosforanów z moczem, oraz kwasicy metabolicznej. Jeśli fosforu we krwi jest mało, a nerki wciąż usuwają go w dużej ilości, lekarz bierze pod uwagę nerkową utratę tego pierwiastka, opisywaną między innymi w niektórych dziedzicznych chorobach cewek nerkowych.

Małe wydalanie fosforu z moczem obserwuje się w ostrych i przewlekłych chorobach nerek, takich jak nefropatia cukrzycowa czy stan po odmiedniczkowym zapaleniu nerek, kiedy narząd słabiej oczyszcza krew. Bywa też związane z niedoczynnością przytarczyc i akromegalią. Przy niedoborze fosforu spowodowanym małą podażą lub złym wchłanianiem w jelitach zdrowe nerki oszczędzają fosforany, więc w moczu jest ich niewiele.

Na wynik wpływają dieta z ostatnich dni, suplementy z fosforem lub witaminą D, leki wiążące fosforany i leki moczopędne. Niekompletna zbiórka, w której zabrakło części moczu, zaniża wynik i nie oddaje dobowego wydalania. Do sprawdzenia kompletności zbiórki służy oznaczenie kreatyniny w tym samym moczu.

Fosfor w DZM bada się w moczu gromadzonym przez 24 godziny. Szczegóły zbiórki i pobrania podaje punkt pobrań; przed badaniem należy poinformować o przyjmowanych lekach.

• Fosfor nieorganiczny – stężenie fosforanów we krwi,
• Wapń w DZM – ilość wapnia traconego przez nerki w ciągu doby,
• Parathormon (PTH) – główny hormon regulujący wapń i fosfor,
• Witamina D3 metabolit 25(OH) – zaopatrzenie organizmu w witaminę D,
• Kreatynina w DZM – kontrola kompletności zbiórki.