Fosfor nieorganiczny w moczu

Fosforany wraz z wapniem budują kości i zęby, uczestniczą w wytwarzaniu i przechowywaniu energii w komórkach oraz pomagają utrzymać odczyn krwi. Większość fosforu w organizmie znajduje się w kościach. Fosfor pochodzi z pożywienia, a jego ilość we krwi regulują przede wszystkim nerki, które większość przefiltrowanych fosforanów wchłaniają z powrotem w kanalikach. Na ten proces wpływają parathormon, aktywna postać witaminy D i inne hormony.

Najczęstszym wskazaniem jest stwierdzona w surowicy hipofosfatemia. Badanie bywa też zlecane:

• przy zaburzeniach stężenia wapnia lub fosforu we krwi,
• przy podejrzeniu nadczynności przytarczyc,
• przy podejrzeniu chorób kanalików nerkowych, na przykład zespołu Fanconiego,
• przy krzywicy lub rozmiękaniu kości (osteomalacji),
• u pacjentów z kamicą nerkową w rozszerzonej ocenie metabolicznej.

Ciężka hipofosfatemia może powodować osłabienie mięśni, bóle kości, zaburzenia oddychania i świadomości.

Przy niskim fosforze we krwi znaczne wydalanie fosforanów z moczem przemawia za ich nerkową utratą. Taki obraz występuje między innymi w nadczynności przytarczyc i w chorobach kanalików nerkowych. Gdy nerki przy niedoborze zatrzymują fosforany i do moczu trafia ich niewiele, przyczyny szuka się poza nerkami. Może nią być upośledzone wchłanianie w jelitach, przemieszczanie fosforu do wnętrza komórek, na przykład podczas wyrównywania kwasicy cukrzycowej, albo długotrwałe przyjmowanie leków wiążących fosforany.

Do dokładniejszej oceny lekarz może obliczyć frakcyjne wydalanie fosforanów, do którego potrzebne są wyniki fosforu i kreatyniny zarówno z moczu, jak i z surowicy. Sam wynik nie wystarcza do postawienia diagnozy.

Na wynik wpływają skład ostatnich posiłków, pora pobrania i stopień zagęszczenia moczu. Znaczenie mają także suplementy fosforanów i witaminy D, leki wiążące fosfor, leki moczopędne oraz glikokortykosteroidy. Badanie ilościowe fosforu nie dotyczy kryształów fosforanów opisywanych w badaniu ogólnym moczu.

Mocz oddaje się na czczo, rano w godzinach 7–10; kolację poprzedniego dnia należy zjeść do godziny 18. Ze względu na zmienność dobową przy kolejnym badaniu zachowuje się tę samą porę pobrania.

• Fosfor nieorganiczny – stężenie fosforanów w surowicy,
• Fosfor w DZM – wydalanie fosforanów w ciągu doby,
• Parathormon – hormon zwiększający wydalanie fosforanów,
• Wapń całkowity – ocena gospodarki wapniowo-fosforanowej,
• Kreatynina w moczu – potrzebna do obliczenia frakcyjnego wydalania.