Glikol w moczu, ilościowo

Glikol etylenowy to bezbarwna, słodkawa ciecz stosowana w płynach chłodniczych, odmrażaczach i płynach do spryskiwaczy zimowych. Do organizmu przedostaje się głównie po połknięciu, w mniejszym stopniu przez drogi oddechowe i skórę. Połknięty glikol przechodzi do krwi szybko i niemal w całości.

Sam glikol jest mniej groźny od produktów jego przemian. W wątrobie enzym dehydrogenaza alkoholowa przekształca go w aldehyd glikolowy, a następnie w kwas glikolowy, glioksalowy i szczawiowy. Kwasy te zakwaszają krew, a kwas szczawiowy łączy się z wapniem i odkłada w nerkach w postaci kryształów szczawianu wapnia, co grozi ich uszkodzeniem.

Pierwsze objawy zatrucia glikolem przypominają upojenie alkoholowe. W kolejnych godzinach mogą pojawić się nudności, wymioty, pobudzenie, drgawki, przyspieszony i pogłębiony oddech, zaburzenia świadomości aż do śpiączki, spadek ciśnienia, zaburzenia rytmu serca oraz zmniejszona ilość oddawanego moczu.

Podejrzenie połknięcia glikolu, także bez objawów, wymaga pilnej pomocy lekarskiej na szpitalnym oddziale ratunkowym lub konsultacji z ośrodkiem toksykologicznym. Badanie ambulatoryjne nie zastępuje takiej oceny, a leczenia nie odkłada się do czasu otrzymania wyniku.

Obecność glikolu etylenowego w moczu świadczy o tym, że substancja została wchłonięta. Glikol utrzymuje się w moczu stosunkowo krótko, ponieważ organizm szybko go przetwarza. Z tego powodu wynik ujemny nie wyklucza kontaktu z glikolem, zwłaszcza gdy próbkę oddano kilkanaście godzin po zdarzeniu.

Stężenie w moczu nie mówi, jak ciężkie jest zatrucie. Do tej oceny lekarz wykorzystuje oznaczenie glikolu we krwi, gazometrię, elektrolity, osmolalność surowicy i badania czynności nerek. W badaniu ogólnym moczu mogą być widoczne kryształy szczawianu wapnia, choć ich brak również niczego nie przesądza.

Na odczytanie wyniku wpływają przede wszystkim:

• czas, jaki upłynął między spożyciem glikolu a oddaniem moczu,
• podanie fomepizolu lub etanolu, które hamują przemiany glikolu w wątrobie,
• płyny podawane dożylnie,
• kontakt z innymi alkoholami lub glikolami,
• sposób przechowania próbki i szczelność pojemnika.

Lekarz zlecający badanie potrzebuje informacji o godzinie podejrzewanej ekspozycji i o leczeniu, które już zastosowano.

Sposób oddania próbki i rodzaj pojemnika wskazuje punkt pobrań. Personel punktu trzeba powiadomić o stosowanych lekach i o tym, kiedy mogło dojść do kontaktu z glikolem.

• Glikol, ilościowo – oznaczenie glikolu etylenowego we krwi, podstawowe w ostrym zatruciu,
• Osmolalność surowicy – pomaga obliczyć lukę osmolalną przy podejrzeniu zatrucia alkoholami,
• Metanol, ilościowo – oznaczenie innego toksycznego alkoholu o podobnym przebiegu zatrucia,
• Kreatynina eGFR – ocena czynności nerek narażonych na kryształy szczawianu,
• Mocz – badanie ogólne – może pokazać kryształy szczawianu wapnia w osadzie.