Metanol, ilościowo

Metanol to rozpuszczalnik i surowiec przemysłowy, obecny między innymi w płynach do spryskiwaczy, płynach niezamarzających oraz rozcieńczalnikach do lakierów i pokostów. Smakiem i zapachem przypomina alkohol etylowy, co sprzyja pomyłkom, zwłaszcza przy spożyciu alkoholu z nielegalnego źródła. Do zatrucia może dojść przez połknięcie, które jest najgroźniejsze, a także przez wdychanie oparów lub kontakt ze skórą.

Sam metanol jest mniej szkodliwy niż jego metabolity. Wątroba zamienia go w aldehyd mrówkowy, a ten w kwas mrówkowy, wydalany bardzo powoli. Kwas mrówkowy blokuje enzymy oddechowe komórek, zwłaszcza w tkance nerwowej i w nerkach. Oba metabolity wywołują ciężką kwasicę metaboliczną i uszkadzają siatkówkę, czego skutkiem bywa ślepota.

Objawy zatrucia metanolem występują z opóźnieniem, od kilku do kilkunastu godzin po spożyciu. Początkowo przypominają upojenie alkoholowe, a następnie dołączają:

• nudności, bóle brzucha i wymioty,
• bóle i zawroty głowy,
• podwójne lub nieostre widzenie,
• bolesne skurcze łydek,
• senność przechodząca w śpiączkę.

Wypicie w tym samym czasie zwykłego alkoholu etylowego może opóźnić pojawienie się objawów, ponieważ etanol spowalnia przemianę metanolu w toksyczne związki. Podejrzenie zatrucia metanolem jest wskazaniem do pilnej pomocy medycznej w szpitalu; leczenia nie odkłada się do czasu uzyskania wyniku.

Po połknięciu metanol wchłania się w żołądku i początkowym odcinku jelita, a najwyższe stężenie we krwi osiąga po około godzinie. Później jego ilość stopniowo maleje, ponieważ wątroba przekształca go w metabolity. Dlatego czas pobrania ma duże znaczenie dla oceny wyniku.

Stężenie metanolu we krwi pomaga potwierdzić narażenie, ale nie oddaje w pełni ciężkości zatrucia. Niski lub nieoznaczalny wynik nie wyklucza zatrucia, jeśli próbkę pobrano późno, gdy większość metanolu zdążyła się przekształcić, albo po rozpoczęciu dializy. Leczenie etanolem lub fomepizolem hamuje rozkład metanolu, więc może wydłużać jego obecność we krwi. Śladowe ilości metanolu mogą też pochodzić z diety.

Lekarz zestawia wynik z gazometrią, luką anionową i osmolalną, osmolalnością surowicy, stężeniem mleczanów oraz parametrami nerek, takimi jak kreatynina eGFR.

O sposobie pobrania próbki informuje punkt pobrań. Personel powinien poznać przybliżony czas możliwego narażenia oraz informację o wypitym alkoholu i zastosowanym leczeniu.

• Etanol, ilościowo – stężenie alkoholu etylowego, który wpływa na przemiany metanolu,
• Glikol, ilościowo – inny alkohol toksyczny o podobnym obrazie zatrucia,
• Osmolalność surowicy – podstawa do wyliczenia luki osmolalnej,
• Sód (Na) i Potas (K) – elektrolity potrzebne do oceny luki anionowej.