Mleczany

Mleczan powstaje, gdy komórki pozyskują energię z glukozy bez udziału tlenu. Wytwarzają go głównie mięśnie szkieletowe, krwinki czerwone, skóra i mózg. Usuwa go przede wszystkim wątroba, która przetwarza mleczan z powrotem w glukozę, a w mniejszym stopniu nerki.

Stężenie mleczanów rośnie, gdy powstaje ich więcej, niż organizm zdoła usunąć. Najczęściej dzieje się tak przy niedotlenieniu tkanek albo przy osłabionej pracy wątroby.

Pomiar mleczanów stosuje się głównie u chorych w ciężkim stanie: we wstrząsie, w sepsie, przy niewydolności krążenia, po urazach i przy znacznym spadku ciśnienia. Wynik pomaga ocenić, czy narządy otrzymują wystarczająco dużo tlenu, a kolejne pomiary pokazują reakcję na leczenie.

Badanie bywa też zlecane przy niewyjaśnionej kwasicy metabolicznej, przy podejrzeniu zatruć, a także wtedy, gdy lekarz szuka rzadkiej wrodzonej choroby przemiany materii, na przykład mitochondrialnej.

Do najczęstszych przyczyn podwyższonych mleczanów należą:

• niedokrwienie i niedotlenienie tkanek we wstrząsie, sepsie lub ciężkiej niewydolności serca,
• ciężka niedokrwistość oraz zatrucie tlenkiem węgla,
• bardzo intensywny wysiłek fizyczny i napad drgawek,
• niewydolność wątroby, która słabiej usuwa mleczan,
• niektóre leki, zwłaszcza metformina, oraz zatrucie alkoholami,
• niedobór witaminy B1 (tiaminy),
• wrodzone zaburzenia przemian metabolicznych.

Znaczny wzrost mleczanów z obniżeniem pH krwi określa się jako kwasicę mleczanową. Do ustalenia jej źródła służą gazometria, elektrolity, próby wątrobowe, ocena nerek i badanie lekarskie.

Krwinki czerwone wytwarzają mleczan także po pobraniu, dlatego próbkę trzeba szybko zabezpieczyć i zbadać. Opóźnienie transportu lub przechowywanie w niewłaściwej temperaturze może sztucznie podwyższyć wynik. Podobny skutek bywa po długim uciskaniu ramienia opaską oraz po wysiłku mięśni przedramienia tuż przed pobraniem.

Szczegóły dotyczące pobrania krwi do oznaczenia mleczanów przekazuje punkt pobrań. Osobie pobierającej krew należy zgłosić stosowanie metforminy i innych leków, a także niedawny duży wysiłek.

• Glukoza – substrat, z którego powstaje mleczan,
• Dehydrogenaza mleczanowa (LDH) – enzym przekształcający pirogronian w mleczan,
• Karboksyhemoglobina, ilościowo – badanie przy podejrzeniu zatrucia tlenkiem węgla,
• Kreatynina eGFR – ocena nerek, ważna m.in. u osób leczonych metforminą,
• ALT – enzym oceniający uszkodzenie wątroby.