Glikol, ilościowo

Glikol etylenowy to bezbarwna, oleista ciecz o słodkawym smaku, dobrze rozpuszczalna w wodzie. Wchodzi w skład płynów do chłodnic, płynów do spryskiwaczy i odladzaczy, a w przemyśle służy też do produkcji farb, lakierów i tuszów. Ze względu na słodki smak ofiarami zatruć bywają też dzieci i zwierzęta domowe. Groźne zatrucie następuje przede wszystkim po połknięciu, ponieważ substancja szybko i niemal w całości przechodzi z jelit do krwi, a największe stężenie we krwi osiąga po 1–4 godzinach.

Sam glikol etylenowy działa podobnie do alkoholu, natomiast główne szkody wyrządzają produkty jego rozkładu. W wątrobie enzym dehydrogenaza alkoholowa przekształca go w aldehyd glikolowy, a dalej w kwas glikolowy, glioksalowy i szczawiowy. Kwasy te wywołują ciężką kwasicę metaboliczną, a kwas szczawiowy łączy się z wapniem i tworzy kryształy, które odkładają się w nerkach.

Zatrucie rozwija się etapami. W pierwszych godzinach chory sprawia wrażenie nietrzeźwego, następnie pojawiają się nudności, wymioty, przyspieszony oddech, pobudzenie, drgawki i zaburzenia świadomości, które mogą przejść w śpiączkę. Później mogą dołączyć spadek ciśnienia, zaburzenia rytmu serca i zmniejszone wydalanie moczu wynikające z uszkodzenia nerek. Każde podejrzenie wypicia glikolu wymaga pilnej pomocy w szpitalu, a odtrutkę podaje się często jeszcze przed uzyskaniem wyniku.

Stężenie glikolu we krwi maleje w miarę jego przemiany w toksyczne kwasy. Jeśli krew pobrano wiele godzin po wypiciu, wynik może być niski, mimo że kwasica i uszkodzenie nerek nadal postępują. Na wynik wpływa również leczenie: fomepizol i etanol hamują rozkład glikolu, a hemodializa usuwa go z krwi. Do interpretacji potrzebna jest więc wiedza o czasie spożycia i o zastosowanym leczeniu.

Lekarz zestawia stężenie glikolu z gazometrią, luką anionową, osmolalnością surowicy i wyliczoną z niej luką osmolalną. Ważne są także kreatynina eGFR i elektrolity, w tym wapń, którego stężenie może się obniżać. W badaniu ogólnym moczu bywają widoczne kryształy szczawianu wapnia, choć ich brak nie przesądza o braku zatrucia. Przy niejasnej przyczynie objawów oznacza się również metanol i etanol.

Sposób pobrania krwi określa punkt pobrań, a przy podejrzeniu zatrucia o pobraniu decyduje zespół udzielający pomocy. Personelowi należy przekazać, kiedy i jaki produkt mógł zostać wypity.

• Glikol w moczu, ilościowo – oznaczenie glikolu w próbce moczu,
• Metanol, ilościowo – drugi alkohol toksyczny o podobnym przebiegu zatrucia,
• Szczawiany w DZM – wydalanie szczawianów z moczem,
• Wapń całkowity – wapń wiązany przez kwas szczawiowy,
• Etanol, ilościowo – stężenie alkoholu etylowego we krwi.