Legionella pneumophila, antygen

Legionelozą nazywa się zakażenie dróg oddechowych pałeczkami Legionella, które ma dwie postacie. Choroba legionistów jest ciężkim zapaleniem płuc, które zwykle wymaga hospitalizacji i bywa groźne dla życia, zwłaszcza dla starszych osób chorujących przewlekle na wątrobę, nerki, płuca lub serce oraz dla pacjentów z obniżoną odpornością. Gorączka Pontiac przebiega łagodnie, przypomina grypę, trwa kilka dni i zwykle mija bez leczenia.

Bakterie trafiają do płuc z wdychanymi kropelkami wody albo przy zachłyśnięciu się wodą skażoną pałeczkami. Źródłem bywają instalacje ciepłej wody, prysznice, klimatyzacja, wieże chłodnicze i baseny z hydromasażem. Samo wypicie takiej wody, bez zachłyśnięcia, zwykle nie prowadzi do zakażenia, a przeniesienie choroby między ludźmi praktycznie się nie zdarza.

Lekarz zleca badanie przy zapaleniu płuc, zwłaszcza o ciężkim przebiegu, oraz gdy wywiad wskazuje na możliwy kontakt ze skażoną wodą, na przykład po pobycie w hotelu, szpitalu lub podróży. Objawy legionelozy nie są charakterystyczne. Zwykle obejmują gorączkę, kaszel i duszność, a także ból mięśni, ból głowy, niekiedy biegunkę lub splątanie. Sam obraz kliniczny nie pozwala odróżnić jej od innych zapaleń płuc, a hodowla tych bakterii jest trudna i długa, więc badanie moczu daje szybszą wskazówkę.

Antygen Legionella pojawia się w moczu u większości chorych w ciągu dwóch, trzech dni od wystąpienia objawów zapalenia płuc. Utrzymuje się zwykle przez dwa do trzech tygodni, a u części osób znacznie dłużej, także po rozpoczęciu antybiotykoterapii. Z tego powodu powtarzanie oznaczenia nie mówi, czy leczenie działa. Antygen bywa obecny również u chorych, u których legioneloza przebiega bez zapalenia płuc.

Gdy pacjent ma objawy zapalenia płuc, dodatni wynik przemawia za zakażeniem serogrupą 1 gatunku L. pneumophila, najczęstszą przyczyną legionelozy. Wynik ujemny nie wyklucza legionelozy, ponieważ chorobę mogą wywołać inne serogrupy i inne gatunki tych bakterii, których test nie obejmuje. Ujemny rezultat bywa też skutkiem zbyt wczesnego pobrania moczu. Przy dalszym podejrzeniu lekarz może zlecić badanie molekularne lub posiew plwociny. Legioneloza jest w Polsce chorobą podlegającą zgłoszeniu do inspekcji sanitarnej.

Do badania potrzebny jest jałowy pojemnik na mocz, przygotowany jeszcze przed oddaniem próbki.

• CRP ilościowo – białko ostrej fazy, które rośnie w wielu zakażeniach,
• Prokalcytonina ilościowo – pomocniczo przy podejrzeniu zakażenia bakteryjnego,
• Morfologia krwi pełna – liczba leukocytów i pozostałych krwinek,
• Sód (Na) – elektrolit, którego stężenie bywa obniżone w legionelozie,
• Mycoplasma pneumoniae metodą PCR – przy zapaleniu płuc o nietypowym przebiegu.