Nowotwory u kobiet – panel podstawowy (BRCA1, BRCA2, PALB2, CHEK2, NBN)
- Czas oczekiwania na wynik21 ?Czas oczekiwania na wynik zależy od laboratorium.
- Materiał do badaniakrew
Panel podstawowy „Nowotwory u kobiet” to badanie genetyczne z krwi żylnej, w którym analizuje się wrodzone warianty pięciu genów: BRCA1, BRCA2, PALB2, CHEK2 i NBN. Wynik służy do oceny dziedzicznej skłonności do raka piersi i raka jajnika. Panel dotyczy predyspozycji, czyli ryzyka zachorowania, a nie obecności nowotworu.
Nowotwory u kobiet, panel podstawowy (BRCA1, BRCA2, PALB2, CHEK2, NBN) – więcej informacji
Za co odpowiadają geny w panelu
Wszystkie pięć genów uczestniczy w naprawie uszkodzonego DNA lub w reakcji komórki na takie uszkodzenie, ale różnią się siłą wpływu na ryzyko nowotworów:
- BRCA1 i BRCA2 to geny, których warianty chorobotwórcze najsilniej podnoszą ryzyko raka piersi i jajnika; BRCA2 łączy się także z rakiem trzustki, a u mężczyzn z rakiem prostaty,
- PALB2 współpracuje z BRCA2, a jego warianty zwiększają ryzyko raka piersi w stopniu umiarkowanie wysokim lub wysokim,
- CHEK2 jest genem, w którym zmiany występują w Polsce stosunkowo często; zwykle podnoszą ryzyko umiarkowanie, zależnie od rodzaju wariantu i historii rodziny,
- NBN jest genem, którego udział w dziedzicznym raku piersi pozostaje sporny, a nowsze analizy nie potwierdzają wyraźnego wzrostu ryzyka u nosicielek jednej kopii zmiany.
Ponieważ geny mają różną siłę wpływu, wynik każdego z nich interpretuje się osobno.
W jakich sytuacjach lekarz kieruje na panel
Panel rozważa się przede wszystkim u kobiety, u której rozpoznano raka piersi lub jajnika, ponieważ wynik może wpłynąć na wybór leczenia. Inne częste powody to zachorowania na raka piersi w młodym wieku w rodzinie, kilka przypadków raka piersi lub jajnika po jednej stronie rodziny, rak piersi u mężczyzny w rodzinie albo obustronny rak piersi. Jeśli u krewnej znaleziono już konkretny wariant, zwykle zleca się test ukierunkowany na tę jedną zmianę zamiast całego panelu.
Co oznacza wynik dodatni, ujemny lub niejasny
Wynik dodatni wskazuje gen, w którym znaleziono wariant chorobotwórczy lub prawdopodobnie chorobotwórczy. Oznacza on zwiększoną skłonność do zachorowania, ale nie przesądza, czy i kiedy nowotwór się pojawi. Zakres nadzoru i ewentualnej profilaktyki ustala poradnia genetyczna, która ocenia też, czy badanie przydałoby się krewnym.
Wynik ujemny odnosi się wyłącznie do pięciu analizowanych genów i typów zmian, które obejmuje zastosowana metoda. Rodzinne ryzyko może wynikać z genów spoza panelu, dlatego przy silnie obciążonym wywiadzie lekarz może zaproponować szerszą analizę.
Trzecią możliwością jest wariant o niepewnym znaczeniu (VUS). Jego wpływu na ryzyko nie da się na razie ocenić, więc sam w sobie nie stanowi podstawy do decyzji o zabiegach. Klasyfikacja takiego wariantu może się zmienić wraz z nowymi danymi.
Czy leki lub jedzenie zmieniają wynik
Nie, posiłki, leki i suplementy nie wpływają na odziedziczoną sekwencję DNA. Wyjątkiem jest przebyty przeszczep szpiku lub komórek krwiotwórczych od dawcy: krwinki zawierają wtedy DNA dawcy, o czym trzeba poinformować przed pobraniem. Badania wrodzonych wariantów zwykle się nie powtarza. Zmiana klasyfikacji wariantu albo nowe zachorowanie w rodzinie mogą natomiast być powodem ponownej oceny wyniku lub rozszerzenia analizy.
Przygotowanie do pobrania
Informacje o sposobie pobrania krwi przekazuje punkt pobrań; przy rejestracji należy wymienić stosowane leki.
Polecane badania
- Panel rozszerzony z genem CDKN2A – te same geny oraz gen związany z czerniakiem i rakiem trzustki,
- Panel BRCA1, BRCA2 i PALB2 – węższy zestaw genów raka piersi i jajnika,
- Wariant w genie PALB2 – analiza pojedynczej zmiany w genie PALB2,
- Panel 90 genów – szeroka analiza przy silnym obciążeniu rodzinnym,
- CA 125 – antygen oznaczany przy chorobach jajnika.
