P/c. p. antygenom cytoplazmy neutrofilów ANCA (pANCA i cANCA) met. IIF

Przeciwciała ANCA reagują z białkami ziarnistości neutrofilów, czyli granulocytów obojętnochłonnych. W metodzie IIF surowica pacjenta styka się z preparatem neutrofilów na szkiełku, a związane przeciwciała uwidacznia barwnik fluorescencyjny. Typ przeciwciał określa się na podstawie rodzaju świecenia:

• cANCA (cytoplazmatyczne) dają ziarniste świecenie w całej cytoplazmie; typowym antygenem jest dla nich proteinaza 3 (PR3),
• pANCA (okołojądrowe) dają świecenie wokół jądra komórkowego; często odpowiada za nie mieloperoksydaza (MPO).

Typ świecenia sugeruje antygen, ale go nie ustala. To, czy przeciwciała są skierowane przeciw PR3 lub MPO, ustala się osobnymi oznaczeniami metodą ELISA lub immunoblot.

Lekarz kieruje na badanie ANCA, gdy objawy lub inne wyniki nasuwają podejrzenie zapalenia małych naczyń. Mogą to być przewlekłe, nawracające zapalenia zatok i nosa, krwioplucie, duszność, plamica lub owrzodzenia skóry, drętwienie kończyn albo obecność erytrocytów i białka w moczu przy pogarszającej się czynności nerek. Często dochodzą do tego gorączka, ogólne osłabienie i chudnięcie.

Oznaczenie ANCA ma największe znaczenie, gdy lekarz podejrzewa ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (GPA, wcześniej nazywaną ziarniniakiem Wegenera), w której przeważa typ cANCA, albo mikroskopowe zapalenie naczyń, częściej związane z pANCA. W GPA zmiany miana cANCA bywają związane z aktywnością choroby, ale samo miano nie wystarcza do jej oceny. Przeciwciała ANCA, głównie typu pANCA, mogą też towarzyszyć wrzodziejącemu zapaleniu jelita grubego, autoimmunologicznym chorobom wątroby, układowym chorobom tkanki łącznej oraz reakcjom na niektóre leki, na przykład propylotiouracyl czy hydralazynę.

Opis wyniku zawiera typ świecenia (cANCA, pANCA, czasem postać nietypową) i miano, czyli najwyższe rozcieńczenie surowicy, przy którym świecenie jest jeszcze widoczne. Dodatni wynik bez objawów zapalenia naczyń ma ograniczone znaczenie, ponieważ ANCA towarzyszą również schorzeniom niezwiązanym z zapaleniem naczyń. Obraz pANCA może zostać zakłócony przez przeciwciała przeciwjądrowe (ANA), co utrudnia odczyt. Ujemny wynik zmniejsza prawdopodobieństwo zapalenia naczyń zależnego od ANCA, lecz nie pozwala go odrzucić.

O rozpoznaniu zapalenia naczyń decydują objawy, wyniki badań nerek i moczu, badań obrazowych, a często także biopsji zajętego narządu.

Do oznaczenia ANCA potrzebna jest próbka krwi żylnej, a ewentualne dodatkowe wymagania przekazuje punkt pobrań. Informacja o stosowanych lekach ma tu szczególne znaczenie, ponieważ niektóre z nich mogą indukować powstawanie ANCA.

• Przeciwciała przeciw proteinazie 3 (cANCA) metodą ELISA – oznaczenie swoiste dla PR3,
• Przeciwciała przeciw mieloperoksydazie (pANCA) metodą ELISA – oznaczenie swoiste dla MPO,
• Panel nerkowo-naczyniowy metodą immunoblot – PR3, MPO i błona podstawna kłębuszków nerkowych,
• Kreatynina – stężenie we krwi odzwierciedla filtrację w nerkach,
• Badanie ogólne moczu – erytrocyty, wałeczki i białko w próbce moczu.