P/c. p. transglutaminazie tkankowej (anty-tTG) w kl. IgA met. CLIA

Przeciwciała anty-tTG IgA pojawiają się w celiakii w wyniku reakcji odpornościowej wywołanej glutenem. Test cechuje się wysoką czułością i bardzo dużą swoistością. Mimo to jego wynik interpretuje się w zestawieniu z dolegliwościami pacjenta, a ścieżka dalszej diagnostyki jest inna dla dzieci, a inna dla dorosłych.

Anty-tTG IgA oznacza się, gdy objawy lub choroby towarzyszące nasuwają podejrzenie celiakii, a także u chorych już leczonych dietą. Typowe wskazania to:

• długotrwały ból brzucha, wzdęcia oraz biegunki albo zaparcia,
• niedokrwistość z niedoboru żelaza albo niedobory witamin bez jasnej przyczyny,
• spadek masy ciała lub zahamowanie wzrostu u dziecka,
• cukrzyca typu 1, autoimmunologiczna choroba tarczycy i inne choroby autoimmunologiczne,
• celiakia u krewnego pierwszego stopnia,
• kontrola przestrzegania diety bezglutenowej u osoby z rozpoznaną celiakią.

Anty-tTG IgA oznacza się razem z IgA całkowitym, ponieważ część osób z celiakią ma niedobór immunoglobulin klasy IgA. Organizm z takim niedoborem wytwarza bardzo mało przeciwciał IgA, przez co test bywa fałszywie ujemny, chociaż celiakia jest obecna. Dlatego równolegle oznacza się IgA całkowite albo przeciwciała w klasie IgG, na przykład anty-tTG IgG. Często dołącza się także przeciwciała przeciw endomysium (EmA) lub przeciw deamidowanej gliadynie.

Tak, dieta bezglutenowa może obniżyć stężenie przeciwciał anty-tTG IgA. Wytwarzanie tych przeciwciał zależy od obecności glutenu w diecie, dlatego ograniczenie go przed badaniem może zaniżyć wynik aż do wartości ujemnych. Jeśli gluten został już wyeliminowany, decyzję o jego ponownym włączeniu przed diagnostyką podejmuje lekarz.

Wynik anty-tTG IgA porównuje się z zakresem i progiem decyzyjnym podanym na wydruku, ponieważ zależą one od metody. Dodatni wynik zwiększa prawdopodobieństwo celiakii, zwłaszcza przy wysokim stężeniu; u dorosłych rozpoznanie ustala się zwykle po biopsji dwunastnicy wykonanej podczas gastroskopii. U dzieci przy bardzo wysokim stężeniu i spełnieniu dodatkowych kryteriów wytyczne dopuszczają rozpoznanie bez biopsji. Przy kontroli diety spadek stężenia przeciwciał świadczy o wygaszaniu odpowiedzi odpornościowej, co zwykle trwa wiele miesięcy, a utrzymujące się wysokie wartości mogą świadczyć o spożywaniu ukrytego glutenu.

Badanie anty-tTG IgA nie wymaga szczególnego przygotowania.

• IgA całkowite – pozwala sprawdzić, czy nie występuje niedobór IgA,
• Anty-tTG IgG – alternatywa dla osób z niedoborem IgA,
• Endomysium EmA IgA – drugie badanie swoiste dla celiakii,
• Deamidowana gliadyna DGP IgA – uzupełnienie diagnostyki,
• Morfologia krwi pełna – ocena niedokrwistości.