Panel przeciwciał onko- i anty-neuronalnych met. IIF, Immunoblot

Neurologiczne zespoły paranowotworowe (NZP) to zaburzenia układu nerwowego występujące u osób z nowotworem, który nie nacieka ani nie uciska tkanki nerwowej. Ich przyczyną jest reakcja odpornościowa: komórki nowotworu wytwarzają białka podobne do białek neuronów, a układ odpornościowy, atakując guz, uszkadza również układ nerwowy. Główną rolę odgrywają przy tym limfocyty T, a przeciwciała onkoneuronalne są przede wszystkim markerem tej reakcji. Do NZP należą między innymi zapalenie układu limbicznego, podostre zwyrodnienie móżdżku, zapalenie mózgu i rdzenia oraz neuropatie czuciowe.

Neurolog zleca panel, gdy objawy neurologiczne narastają w ciągu tygodni lub kilku miesięcy i nie mają innej uchwytnej przyczyny. Mogą to być zaburzenia równowagi i chodu, zawroty głowy, zaburzenia pamięci i zachowania, napady padaczkowe, drętwienie i ból kończyn albo zaburzenia widzenia. Objawy zespołu paranowotworowego mogą wyprzedzać ujawnienie się nowotworu o miesiące, a nawet lata, dlatego wynik bywa wskazówką do ukierunkowanych badań onkologicznych.

Każde z przeciwciał w panelu łączy się częściej z określonymi nowotworami:

• anty-Hu – głównie z drobnokomórkowym rakiem płuca, rzadziej z nerwiakiem zarodkowym i rakiem gruczołu krokowego,
• anty-Yo – z rakiem jajnika i piersi, zwykle przy zespole móżdżkowym,
• anty-Ri – z rakiem piersi i drobnokomórkowym rakiem płuca,
• anty-CV2 (CRMP5) – z drobnokomórkowym rakiem płuca i grasiczakiem,
• anty-Ma2/Ta – z nowotworami jądra u młodych mężczyzn,
• anty-amfifizyna – z rakiem piersi i drobnokomórkowym rakiem płuca, także w zespole sztywnego człowieka,
• anty-rekoweryna – z retinopatią towarzyszącą nowotworom,
• anty-SOX1 – z drobnokomórkowym rakiem płuca, często przy zespole Lamberta-Eatona,
• anty-tytyna – z grasiczakiem i miastenią.

Wynik wyraźnie dodatni dla jednego z dobrze zdefiniowanych przeciwciał, u osoby z typowym zespołem neurologicznym, jest silną przesłanką do szukania nowotworu. Słabe reakcje w immunoblocie, bez potwierdzenia w IIF lub bez pasujących objawów, wymagają ostrożnej oceny, ponieważ zdarzają się wyniki fałszywie dodatnie. Wynik ujemny nie wyklucza zespołu paranowotworowego. Panel nie obejmuje przeciwciał przeciw receptorom powierzchniowym neuronów, takim jak NMDA czy LGI1, które bada się osobno. Dalsze postępowanie, w tym zakres badań obrazowych, ustala lekarz.

Panel przeciwciał onkoneuronalnych nie wymaga szczególnego przygotowania. Przed pobraniem należy poinformować o lekach, zwłaszcza o leczeniu immunosupresyjnym i wlewach immunoglobulin.

• Przeciwciała przeciw tkance mózgowej (ABA) – inne oznaczenie przeciwciał antyneuronalnych,
• Przeciwciała anty-GAD – przy zespole sztywnego człowieka i ataksji móżdżkowej,
• NSE – marker związany z rakiem drobnokomórkowym płuca,
• CA 125 – marker pomocniczy przy raku jajnika,
• Przeciwciała przeciwko titinie – osobne oznaczenie przy miastenii.