Paracetamol, ilościowo (acetaminofen)

Paracetamol jest lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, który w zalecanych dawkach jest dobrze tolerowany. Większość dawki wątroba łączy z kwasem glukuronowym lub siarczanem, a tylko niewielka część przechodzi przez cytochrom P450 w toksyczny metabolit. Ten metabolit jest na bieżąco unieszkodliwiany przez glutation. Gdy dawka jest zbyt duża, główne szlaki się wysycają, zapas glutationu w komórkach wątroby się wyczerpuje, a toksyczny związek zaczyna niszczyć hepatocyty. Rzadziej dochodzi również do uszkodzenia nerek.

Pomiar paracetamolu we krwi ma uzasadnienie, gdy przyjęta ilość leku mogła być toksyczna. Dotyczy to także jednoczesnego stosowania kilku preparatów zawierających tę substancję, co zdarza się przy lekach złożonych na przeziębienie i grypę. Paracetamol jest składnikiem m.in. preparatów Panadol, Apap, Calpol, Efferalgan, Coldrex, Fervex i Gripex. Podejrzenie przedawkowania wymaga pilnej oceny lekarskiej, zwykle w szpitalu.

W pierwszej dobie objawy zatrucia paracetamolem bywają słabe lub nieswoiste: nudności, wymioty, dyskomfort w jamie brzusznej. Cechy uszkodzenia wątroby pojawiają się zwykle po 24–36 godzinach, a największe nasilenie objawów przypada zazwyczaj na 3.–4. dzień. Brak dolegliwości tuż po przyjęciu leku nie oznacza więc, że zatrucie jest niegroźne.

Stężenie paracetamolu można rzetelnie ocenić tylko wtedy, gdy wiadomo, ile godzin minęło od jednorazowego zażycia leku. Lekarz nanosi wynik na nomogram, który pokazuje, czy przy danym stężeniu i czasie potrzebne jest podanie odtrutki, czyli acetylocysteiny. Przy preparatach o przedłużonym uwalnianiu szczyt stężenia przesuwa się w czasie, dlatego oznaczenie zwykle się powtarza po kilku godzinach. Szczególnej ostrożności wymagają osoby nadużywające alkoholu, niedożywione, przyjmujące paracetamol przewlekle lub leczone lekami przeciwpadaczkowymi, które pobudzają enzymy wątroby, ponieważ są bardziej podatne na toksyczne działanie leku.

Od zażycia paracetamolu do pobrania krwi muszą minąć minimum 4 godziny. Po tym czasie lek jest w większości wchłonięty z przewodu pokarmowego, a wynik nadaje się do oceny ryzyka. Konieczne jest podanie możliwie dokładnej godziny przyjęcia leku, nazwy preparatu i przybliżonej liczby tabletek.

• ALT – enzym, którego aktywność rośnie przy uszkodzeniu wątroby,
• AST – drugi z enzymów oceniających uszkodzenie hepatocytów,
• PT-INR – czas protrombinowy pokazuje, czy wątroba wytwarza czynniki krzepnięcia,
• Kreatynina – ocena nerek, które także mogą ucierpieć przy zatruciu,
• Salicylany ilościowo – oznaczenie przy podejrzeniu zatrucia innym lekiem przeciwbólowym.