Salicylany, ilościowo
- Czas oczekiwania na wynik2 ?Czas oczekiwania na wynik zależy od laboratorium.
- Materiał do badaniakrew
Salicylany ilościowo to pomiar stężenia salicylanów, czyli pochodnych kwasu salicylowego, w surowicy krwi żylnej. Oznaczenie ma zastosowanie głównie wtedy, gdy podejrzewa się zatrucie kwasem acetylosalicylowym (aspiryną) lub innymi preparatami z tej grupy. Wynik nie służy do oceny przeciwpłytkowego działania małych dawek aspiryny.
Salicylany, ilościowo – więcej informacji
Czym są salicylany
Do salicylanów należą sole i estry kwasu salicylowego. W medycynie największe znaczenie mają kwas acetylosalicylowy i sam kwas salicylowy, które działają przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie, ponieważ hamują wytwarzanie prostaglandyn. Kwas acetylosalicylowy dodatkowo hamuje agregację płytek. W organizmie przekształca się on szybko w kwas salicylowy, którego stężenie mierzy się w badaniu.
Kiedy lekarz zleca oznaczenie salicylanów
Oznaczenie salicylanów zleca się po przyjęciu nadmiernej ilości leku albo wtedy, gdy objawy sugerują ich toksyczne działanie. Do typowych objawów zatrucia należą:
- szum w uszach,
- nudności i wymioty,
- przyspieszony, pogłębiony oddech,
- obfite poty i podwyższona temperatura ciała,
- dezorientacja i senność.
Ciężkie zatrucie może prowadzić do drgawek, śpiączki, kwasicy metabolicznej, obrzęku płuc i niewydolności nerek. Podejrzenie zatrucia salicylanami wymaga pilnej pomocy lekarskiej, najlepiej na szpitalnym oddziale ratunkowym.
Jak salicylany zaburzają równowagę kwasowo-zasadową
Salicylany pobudzają ośrodek oddechowy w mózgu, przez co chory oddycha szybciej i głębiej, a krew ulega alkalizacji. Równocześnie zakłócają przemiany komórkowe i prowadzą do gromadzenia kwasów organicznych. Nasilenie tych zaburzeń zależy od wieku chorego i przyjętej dawki, dlatego obok stężenia salicylanów lekarz ocenia gazometrię, elektrolity, glukozę i czynność nerek.
Co wpływa na wynik oznaczenia salicylanów
Stężenie salicylanów zależy od postaci preparatu i czasu od jego przyjęcia. Aspiryna rozpuszczalna wchłania się najszybciej, a tabletki dojelitowe i o spowolnionym uwalnianiu osiągają najwyższe stężenie nawet po kilkunastu godzinach. Przy dużych dawkach szlaki przemian salicylanów w wątrobie ulegają wysyceniu, więc ich okres półtrwania znacznie się wydłuża. Pojedynczy wynik może być zbyt niski, jeśli lek wciąż się wchłania, dlatego w szpitalu oznaczenie się powtarza.
Jak przygotować się do badania salicylanów
Pobranie krwi na salicylany wykonuje się po upływie co najmniej 6 godzin od zażycia leku. Przy pobraniu trzeba podać nazwę preparatu, jego postać (np. dojelitowa, musująca) i możliwie dokładną godzinę przyjęcia.
Polecane badania
- Paracetamol ilościowo – często oznaczany razem przy podejrzeniu zatrucia lekami przeciwbólowymi,
- Elektrolity Na, K – zatrucie salicylanami zaburza gospodarkę elektrolitową,
- Glukoza – salicylany mogą zmieniać stężenie glukozy,
- Kreatynina – nerki wydalają salicylany i bywają uszkadzane przy zatruciu,
- PT-INR – ocena krzepliwości krwi przy ciężkim zatruciu.