Rak piersi i/lub jajnika – badanie podstawowe 20 mutacji w genie BRCA1

Gen BRCA1 koduje białko uczestniczące w naprawie pękniętych nici DNA i w nadzorze nad podziałem komórki. Każdy człowiek dziedziczy dwie kopie tego genu: jedną od matki i jedną od ojca. Osoba dziedzicząca mutację ma od początku tylko jedną sprawną kopię, a utrata drugiej w pojedynczej komórce może zapoczątkować rozwój guza. Mutację może przekazać zarówno matka, jak i ojciec, a prawdopodobieństwo jej przekazania każdemu dziecku wynosi 50%.

W populacji polskiej większość nosicieli zmian w BRCA1 ma jedną z kilku mutacji założycielskich, czyli takich, które pochodzą od wspólnego przodka i powtarzają się w wielu niespokrewnionych rodzinach. Najczęstsze z nich to c.5266dupC (dawniej 5382insC), c.181T>G (C61G) i c.4035delA (4153delA). Badanie podstawowe obejmuje te mutacje oraz szereg rzadszych zmian opisanych w polskich rodzinach, ale nie analizuje całej sekwencji genu.

Nosicielstwo mutacji BRCA1 należy do najsilniejszych znanych czynników dziedzicznego ryzyka raka piersi. Według szacunków przed 85. rokiem życia na raka piersi choruje od 50 do 80% nosicielek, a na raka jajnika około 45%. U kobiet z tą mutacją częściej występuje też rak jajowodu i otrzewnej. Wśród nowotworów towarzyszących opisywano raka jelita grubego i prostaty. Na to, czy choroba rzeczywiście się pojawi, wpływają także inne geny, hormony i styl życia.

Badanie BRCA1 przeznaczone jest dla osób, u których historia rodziny sugeruje dziedziczne obciążenie nowotworami piersi lub jajnika. Do typowych sytuacji należą:

• rak piersi u krewnej, która zachorowała, zanim skończyła 50 lat, albo u co najmniej dwóch osób z rodziny,
• rak jajnika, jajowodu lub otrzewnej u krewnej,
• rak obu piersi lub rak piersi i jajnika u tej samej kobiety,
• rak piersi u mężczyzny w rodzinie,
• zmiany w piersi lub jajniku albo planowanie antykoncepcji hormonalnej czy terapii hormonalnej u kobiety z takim obciążeniem.

Wynik dodatni oznacza, że u osoby badanej obecna jest jedna z mutacji objętych testem, co wiąże się ze zwiększoną podatnością na nowotwory. Na tej podstawie poradnia genetyczna planuje nadzór onkologiczny i proponuje badanie krewnym.

Wynik ujemny ma ograniczony zakres. Nie wyklucza rzadkich mutacji BRCA1 spoza panelu ani mutacji pozostałych genów, na przykład BRCA2, PALB2 czy CHEK2. Inaczej ocenia się wynik osoby, której krewny ma już znaną mutację objętą testem: brak tej zmiany ma wtedy dużą wartość informacyjną. Wrodzone mutacje są obecne od urodzenia i nie znikają, dlatego tego samego testu zwykle się nie powtarza.

Badanie BRCA1 nie wymaga żadnego szczególnego przygotowania. Na miejscu osoba badana wypełnia zlecenie i podpisuje deklarację świadomej zgody na badanie genetyczne.

• BRCA2 – badanie podstawowe 3 mutacji – drugi gen związany z rakiem piersi i jajnika,
• PALB2 – analiza mutacji – gen współpracujący z BRCA2,
• Panel BRCA1, BRCA2 i PALB2 – trzy geny w jednym badaniu,
• Nowotwory u kobiet – panel podstawowy – szerszy zestaw genów,
• CA 125 – marker oznaczany przy zmianach w jajniku.