Rtęć w moczu

Rtęć w moczu odzwierciedla głównie kontakt z rtęcią metaliczną i nieorganiczną. Pary rtęci wdychane do płuc przechodzą do krwi, w tkankach utleniają się do jonów, a następnie gromadzą się w nerkach i stopniowo są wydalane z moczem. Ten proces trwa tygodnie, więc wynik odpowiada narażeniu rozłożonemu na kilka poprzednich miesięcy.

Inaczej zachowuje się metylortęć, czyli organiczna postać rtęci obecna głównie w rybach drapieżnych i owocach morza. Organizm usuwa ją przede wszystkim z żółcią i kałem, więc oznaczenie w moczu słabo oddaje narażenie z diety. W takiej sytuacji lekarz sięga po rtęć we krwi.

Badanie rtęci w moczu wykonuje się najczęściej:

• u osób zatrudnionych przy produkcji lub naprawie urządzeń zawierających rtęć, w laboratoriach, w przemyśle chemicznym i przy wydobyciu złota metodą amalgamacji,
• u personelu gabinetów stomatologicznych mającego kontakt z amalgamatem,
• po rozlaniu rtęci w mieszkaniu, na przykład z termometru lub świetlówki,
• gdy dolegliwości nasuwają podejrzenie przewlekłego zatrucia, na przykład drżenie palców, zmiany nastroju, bezsenność, zapalenie dziąseł lub białko w moczu,
• w trakcie leczenia lekami wiążącymi metale, które zwiększają wydalanie rtęci.

Bez znanego źródła narażenia badania nie stosuje się przesiewowo.

Podwyższone stężenie rtęci w moczu wskazuje na zwiększone narażenie, ale samo nie oznacza zatrucia ani nie przesądza o nasileniu objawów. Laboratorium zwykle odnosi wynik do stężenia kreatyniny, aby ograniczyć wpływ rozcieńczenia moczu. Niski wynik nie wyklucza dawnego kontaktu z rtęcią, szczególnie gdy od narażenia minęło wiele miesięcy. Interpretacją zajmuje się toksykolog albo specjalista medycyny pracy, który bierze pod uwagę charakter pracy, dolegliwości i wyniki innych badań, w tym badań nerek.

Sposób pobrania moczu i rodzaj pojemnika określa punkt pobrań; przy oddawaniu próbki należy wymienić przyjmowane leki i suplementy.

• Rtęć we krwi – lepsza przy narażeniu na metylortęć z ryb,
• Badanie ogólne moczu – ocena białka i osadu przy narażeniu nerek,
• Kreatynina w moczu – odniesienie dla wyników metali w moczu,
• Kreatynina – ocena czynności nerek, w których gromadzi się rtęć,
• Kadm w moczu – kadm, podobnie jak rtęć, odkłada się w nerkach.