Wapń w moczu

Wapń w moczu informuje o tym, jaka część wapnia krążącego we krwi przechodzi przez nerki do moczu. Ilość ta zależy od wchłaniania wapnia w jelitach, jego uwalniania z kości i pracy kanalików nerkowych. Stan, w którym nerki usuwają nadmiernie dużo wapnia, określa się jako hiperkalciurię. Utrzymująca się hiperkalciuria sprzyja tworzeniu kamieni wapniowych, choć ryzyko kamicy zależy także od innych składników moczu.

Badanie zleca się najczęściej:

• przy kamicy nerkowej, aby ocenić jedną z możliwych przyczyn powstawania złogów,
• przy podwyższonym wapniu w surowicy,
• przy podejrzeniu nadczynności przytarczyc,
• u osób stosujących wysokie dawki witaminy D,
• u osób długo unieruchomionych, u których wapń uwalnia się z kości.

Duża ilość wapnia w moczu towarzyszy hiperkalcemii związanej z nadczynnością przytarczyc, przedawkowaniem witaminy D, niektórymi nowotworami złośliwymi, w tym szpiczakiem, a także nasilonemu uwalnianiu wapnia z kości przy długim unieruchomieniu. Bywa też skutkiem zaburzeń wchłaniania zwrotnego w kanalikach nerkowych oraz leczenia sterydami, niektórymi lekami moczopędnymi, hormonem wzrostu lub witaminą D. Małe wydalanie wapnia jest wynikiem mało swoistym i wymaga oceny diety, czynności nerek i badań krwi.

Wydalanie wapnia waha się w ciągu doby nawet o około jedną trzecią, dlatego wynik z jednej porcji moczu traktuje się jako orientacyjny. Część tych wahań wyrównuje odniesienie wapnia do kreatyniny oznaczonej w tej samej próbce. Do oceny metabolicznej kamicy lekarz zleca zwykle wapń w DZM.

Więcej wapnia pojawia się w moczu po posiłkach bogatych w wapń oraz przy dużym spożyciu soli, ponieważ sód przefiltrowany w nerkach hamuje zwrotne wchłanianie wapnia. Latem wydalanie bywa wyższe, co tłumaczy się wyższym poziomem witaminy D wytwarzanej w skórze pod wpływem słońca. Znaczenie mają także przyjmowane preparaty z wapniem lub witaminą D i leki moczopędne; o ich stosowaniu należy poinformować lekarza.

Próbkę moczu oddaje się na czczo, w godzinach 7–10 rano, a ostatni posiłek należy zjeść poprzedniego dnia około 18. Stężenie wapnia podlega wahaniom dobowym, dlatego kolejne oznaczenie wykonuje się o podobnej porze dnia.

• Wapń całkowity – stężenie wapnia w surowicy,
• Wapń w DZM – dobowe wydalanie wapnia,
• Parathormon – hormon podnoszący stężenie wapnia we krwi,
• Witamina D 25(OH) – zasoby witaminy D,
• Kreatynina w moczu – odniesienie dla wyniku z jednej próbki.