Witamina A

Witamina A jest potrzebna do widzenia, ponieważ wchodzi w skład rodopsyny, barwnika siatkówki odpowiedzialnego za widzenie przy słabym świetle. Uczestniczy też w odnowie nabłonków skóry i błon śluzowych, w działaniu układu odpornościowego oraz w rozwoju płodu. W postaci gotowej (retinolu i jego estrów) pochodzi z produktów zwierzęcych, takich jak wątroba, jaja, ryby i nabiał. Rośliny dostarczają karotenoidów, głównie beta-karotenu, które jelito przekształca w witaminę A. Witamina A rozpuszcza się w tłuszczach, a jej główny magazyn stanowi wątroba.

Lekarz zleca badanie retinolu, gdy podejrzewa niedobór lub, rzadziej, nadmiar witaminy A. Do typowych wskazań należą:

• gorsze widzenie o zmroku, suchość oczu i spojówek,
• przewlekłe biegunki, celiakia, choroby trzustki, wątroby lub dróg żółciowych,
• stan po operacjach bariatrycznych i inne przyczyny złego wchłaniania tłuszczów,
• żywienie pozajelitowe,
• długotrwałe przyjmowanie dużych dawek preparatów z retinolem.

Niskie stężenie retinolu może wskazywać na niedobór, którego przyczyną bywa uboga dieta, zaburzone wchłanianie albo choroba wątroby. Niedobór objawia się najpierw kłopotami z widzeniem po zmroku, a później suchością spojówek i rogówki, suchą skórą oraz większą podatnością na infekcje.

Wątroba długo utrzymuje stałe stężenie retinolu we krwi, dlatego wynik obniża się dopiero przy znacznym wyczerpaniu zapasów. Ostra infekcja i stan zapalny przejściowo zmniejszają ilość białek przenoszących retinol, co również obniża wynik, choć zapasy mogą być wystarczające. Z tego powodu przy niskim retinolu lekarz często sprawdza też CRP.

Wysokie stężenie spotyka się u osób przyjmujących duże dawki gotowej witaminy A oraz w niewydolności nerek. Nadmiar witaminy A może obciążać wątrobę, a u kobiet ciężarnych nadmiar retinolu stanowi zagrożenie dla płodu. Przy podejrzeniu przedawkowania liczą się przede wszystkim dolegliwości oraz dawka i czas przyjmowania preparatu. Karotenoidy z marchwi czy dyni nie powodują zatrucia witaminą A.

Na oznaczenie witaminy A przychodzi się w godzinach porannych, bez śniadania, czyli na czczo. Personelowi trzeba zgłosić przyjmowane suplementy witaminowe i leki z grupy retinoidów.

• Witamina E w surowicy – druga witamina tłuszczowa, której poziom spada przy złym wchłanianiu,
• Witamina D (25-OH) – zapasy witaminy D,
• CRP ilościowo – pomaga ocenić, czy stan zapalny mógł obniżyć wynik,
• Albumina – białko, którego niedobór może wpływać na transport retinolu,
• Cynk ilościowo – pierwiastek potrzebny do uwalniania retinolu z wątroby.