ROMA (Ca 125 + HE4 + Algorytm oceny ryzyka) – diagnostyka raka jajnika

Test ROMA służy do oceny ryzyka u kobiety, u której badanie obrazowe, zwykle USG, wykazało guz lub inną zmianę w obrębie jajnika albo przydatków. Wynik pomaga lekarzowi zdecydować, czy pacjentkę należy skierować do ośrodka onkologii ginekologicznej.

Nie, ROMA ocenia już stwierdzoną zmianę, dlatego nie ma zastosowania jako badanie przesiewowe u kobiet z niezmienionym obrazem USG. Brak wiarygodnych dowodów, że takie badania zmniejszają śmiertelność w populacji, a wynik fałszywie podwyższony może prowadzić do niepotrzebnego niepokoju i zabiegów.

Test ROMA łączy dwa markery, ponieważ każdy z nich osobno ma inne ograniczenia:

• CA 125 jest czuły, ale mało swoisty; rośnie w raku jajnika, ale także podczas miesiączki, w ciąży, endometriozie, przy mięśniakach, w zapaleniach narządów miednicy, chorobach wątroby, a także przy wodobrzuszu,
• HE4 jest bardziej swoisty i rzadziej rośnie w stanach łagodnych, choć jego stężenie zwiększają niewydolność nerek, palenie tytoniu i wiek.

Połączenie obu wyników z informacją o menopauzie daje dokładniejszą ocenę niż każdy marker osobno. Informacja o menopauzie jest potrzebna, bo po ustaniu miesiączkowania zmieniają się stężenia obu markerów.

Głównym wskazaniem do testu ROMA jest guz jajnika lub przydatków widoczny w USG, którego charakter budzi wątpliwości. Pozostałe wskazania to:

• planowanie postępowania przy zmianie w miednicy małej,
• ocena ryzyka przed decyzją o operacji i wyborem ośrodka, w którym ma się odbyć leczenie.

U kobiety bez dolegliwości, u której badania obrazowe niczego nie pokazały, wykonywanie ROMA nie ma uzasadnienia.

Na wynik testu ROMA wpływają stany, które podwyższają jeden z markerów:

• miesiączka, ciąża, endometrioza oraz choroby zapalne miednicy i wątroby podwyższają CA 125,
• niewydolność nerek i palenie tytoniu podwyższają HE4,
• błędnie podany status menopauzalny zmienia wynik obliczenia,
• niektóre inne nowotwory podwyższają markery, a nie każdy rak jajnika je zwiększa.

Wynik testu ROMA podaje się jako kategorię ryzyka, niskiego lub wysokiego, albo jako wartość procentową, a granice zależą od statusu menopauzalnego i metody. Wynik ma znaczenie dopiero w połączeniu z cechami zmiany widocznymi w USG, wiekiem i objawami pacjentki; przy wysokim ryzyku pacjentkę zwykle kieruje się do ośrodka zajmującego się onkologią ginekologiczną. Wysokie ryzyko nie oznacza rozpoznania nowotworu, a niskie nie wyklucza choroby.

Test ROMA nie wymaga szczególnego przygotowania. Przy pobraniu podaj status menopauzalny, datę ostatniej miesiączki oraz informację o ciąży i paleniu tytoniu.

• Estradiol i FSH – pomagają ustalić status hormonalny,
• Morfologia krwi – ocena ogólna przy niepokojących objawach,
• Kreatynina – ocena nerek, których czynność wpływa na wynik HE4,
• OB i CRP ilościowo – markery stanu zapalnego.