Onkopakiet 6 pierwiastków we krwi – Se,As, Zn, Cd, Pb, Cu (selen, arsen, cynk, kadm, ołów, miedź)

Onkopakiet mierzy stężenie sześciu pierwiastków we krwi:

• selen jest składnikiem enzymów antyoksydacyjnych i jest potrzebny do prawidłowej pracy tarczycy oraz układu odpornościowego,
• cynk wchodzi w skład wielu enzymów, wspiera odporność i gojenie ran,
• miedź uczestniczy w gospodarce żelazem, budowie tkanki łącznej i pracy układu nerwowego, a znaczenie ma też jej stosunek do cynku,
• arsen, kadm i ołów to metale, których organizm nie potrzebuje, a w nadmiarze mogą mu szkodzić.

Źródłem narażenia na metale toksyczne są m.in. dym tytoniowy (kadm), zanieczyszczone środowisko i woda, dawne instalacje, farby, praca w niektórych zawodach oraz niektóre produkty spożywcze.

Badania populacyjne wiążą niedobory selenu i cynku oraz podwyższone stężenia metali toksycznych z większym ryzykiem niektórych chorób, w tym nowotworów. Związek ten nie jest jednak prosty i nie pozwala niczego przesądzić na podstawie wyniku jednej osoby. Onkopakiet nie wskazuje nowotworu i nie zastępuje badań przesiewowych, takich jak mammografia, cytologia czy kolonoskopia.

Onkopakiet wykonuje się przy podejrzeniu narażenia na metale toksyczne lub niedoboru mikroelementów. Wskazania to:

• podejrzenie narażenia na metale ciężkie w pracy lub w miejscu zamieszkania,
• palenie tytoniu oraz zamieszkiwanie na terenach przemysłowych,
• podejrzenie niedoboru selenu lub cynku, np. przy ubogiej diecie, zaburzeniach wchłaniania lub chorobach tarczycy,
• ocena zaopatrzenia w mikroelementy przed suplementacją,
• obciążenie rodzinne chorobami nowotworowymi, gdy lekarz chce ocenić czynniki ryzyka, na które można wpłynąć,
• kontrola po leczeniu zatrucia metalami.

Na wynik onkopakietu najsilniej wpływają dieta, suplementy i palenie tytoniu. Znaczenie mają:

• ryby i owoce morza, zawierające mniej toksyczny arsen organiczny, oraz ryż, zawierający także arsen nieorganiczny, które zawyżają wynik arsenu,
• suplementy z selenem, cynkiem lub miedzią oraz preparaty wielowitaminowe,
• palenie tytoniu, które podnosi stężenie kadmu,
• niedawne narażenie zawodowe,
• zanieczyszczenie próbki, dlatego do pobrania stosuje się specjalną probówkę.

Wynik onkopakietu zawiera stężenie każdego pierwiastka wraz z przedziałem odniesienia właściwym dla metody. Wyniki ocenia się z uwzględnieniem narażenia, diety, suplementów i chorób. Podwyższone stężenie metali toksycznych wymaga ustalenia źródła narażenia, a o ewentualnej suplementacji selenu lub cynku decyduje lekarz, ponieważ nadmiar tych pierwiastków również szkodzi.

Krew do onkopakietu pobiera się na czczo, w godzinach 7.00–10.00; kolację w dniu poprzednim należy zjeść najpóźniej o godz. 18.00. Można pić wodę w zwykłej ilości i przyjmować niezbędne leki. Na trzy dni przed badaniem należy wyeliminować z diety ryby, ryż oraz produkty na bazie ryb, ryżu i olejów rybnych. Postępowanie z suplementami należy omówić z lekarzem.

U palaczy głównym źródłem kadmu jest dym tytoniowy, a u osób niepalących – żywność; metal ten odkłada się latami przede wszystkim w nerkach, a także w wątrobie. Źródłem kadmu są też pyły przemysłowe, niektóre nawozy fosforowe, rośliny uprawiane na zanieczyszczonej glebie, a także zboża, podroby i skorupiaki.

Narażenie na ołów jest dziś mniejsze niż dawniej, ale jego źródłem nadal bywają stare instalacje wodociągowe, stare farby, glazurowana ceramika, pyły w pobliżu ruchliwych dróg oraz praca w niektórych zawodach (przy akumulatorach, naprawach, recyklingu i na strzelnicach). Ołów jest szczególnie szkodliwy dla rozwijającego się układu nerwowego, dlatego największe ryzyko dotyczy dzieci i płodu.

Arsen trafia do organizmu z wodą ze studni w rejonach o jego naturalnie wysokiej zawartości, z ryżem i przetworami ryżowymi, z rybami i owocami morza, a także z pestycydami. W rybach i owocach morza występuje głównie w mało szkodliwej postaci organicznej, a w ryżu także w postaci nieorganicznej. Badanie krwi mierzy arsen łącznie, dlatego przed badaniem wyklucza się te produkty, aby wynik odzwierciedlał narażenie, a nie ostatni posiłek.

Selen, cynk i miedź są niezbędne, ale bezpieczny zakres ich stężeń jest wąski. Nadmiar selenu, najczęściej z suplementów, powoduje m.in. łamliwość paznokci, wypadanie włosów i dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Nadmiar cynku utrudnia wchłanianie miedzi i z czasem prowadzi do jej niedoboru, a nadmiar miedzi gromadzącej się w tkankach może uszkadzać wątrobę.

Dlatego lekarz ocenia nie tylko poszczególne wyniki, ale też stosunek miedzi do cynku, który bywa zaburzony w przewlekłym stanie zapalnym i chorobach przewlekłych. Przyjmowanie suplementów bez znajomości stężeń tych pierwiastków niesie więc ryzyko ich nadmiaru.

Czy onkopakiet pokaże, że mam raka? Nie, onkopakiet mierzy sześć pierwiastków we krwi i informuje o narażeniu środowiskowym oraz zaopatrzeniu w mikroelementy, a nie o obecności nowotworu. Diagnozę nowotworu stawia się na podstawie badań obrazowych, badania mikroskopowego pobranej tkanki oraz badań przesiewowych zleconych przez lekarza.

Dlaczego przed badaniem trzeba odstawić ryby i ryż? Ryby i ryż zawierają arsen, który zawyża wynik. Bez trzydniowej przerwy podwyższony arsen może wynikać z niedawnego posiłku, a nie z przewlekłego narażenia.

Czy przed badaniem trzeba odstawić suplementy? Preparaty z selenem, cynkiem, miedzią i multiwitaminy podnoszą wynik, a decyzję o ewentualnej przerwie podejmuje lekarz. Wymagane przygotowanie obejmuje pobranie na czczo i trzydniową dietę bez ryb, ryżu i olejów rybnych.

Co się dzieje, gdy wynik jest podwyższony? Kolejnym krokiem jest szukanie źródła narażenia – w miejscu pracy, wodzie, jedzeniu lub dymie tytoniowym – a w razie potrzeby lekarz zleca badania uzupełniające, na przykład ocenę nerek przy podwyższonym kadmie albo morfologię przy podwyższonym ołowiu.

Jak często powtarzać onkopakiet? Częstość oznaczeń ustala lekarz.

• Ferrytyna i Żelazo – pozwalają ocenić gospodarkę żelazem, powiązaną z miedzią,
• TSH i FT3 – oceniają tarczycę, na której pracę wpływają selen i cynk,
• Magnez – jest innym pierwiastkiem oznaczanym we krwi,
• Morfologia krwi – pokazuje zaburzenia krwiotworzenia, które może wywołać ołów,
• Witamina D3 25(OH) – uzupełnia ocenę zaopatrzenia w składniki odżywcze.