Onkopakiet 3 pierwiastki w surowicy (selen, cynk , miedź)

Onkopakiet obejmuje trzy oznaczenia z surowicy krwi żylnej:

• Selen – pierwiastek śladowy, który organizm musi otrzymywać z pożywieniem. Wchodzi w skład enzymów chroniących komórki przed stresem oksydacyjnym i enzymów aktywujących hormony tarczycy. Gleby w Polsce są ubogie w selen, dlatego niedobory zdarzają się tu częściej niż w regionach bogatszych w ten pierwiastek.
• Cynk – pierwiastek potrzebny do działania kilkuset enzymów, do odnowy skóry i gojenia ran oraz do pracy układu odpornościowego. Surowica zawiera tylko niewielką część cynku, który organizm gromadzi głównie w mięśniach, kościach i wątrobie.
• Miedź – pierwiastek wykorzystywany przy tworzeniu hemoglobiny i kolagenu oraz w pracy układu nerwowego. We krwi miedź przenosi głównie ceruloplazmina, białko wytwarzane przez wątrobę.

Onkopakiet służy do oceny zaopatrzenia organizmu w trzy mikroelementy, a nie do diagnozowania raka. W przebiegu choroby nowotworowej na gospodarkę pierwiastkami wpływają zmiana diety, brak apetytu, zaburzenia wchłaniania i stan zapalny, a lekarz może chcieć sprawdzić, czy suplementacja jest potrzebna albo czy nie doszło do przedawkowania. Rola selenu i cynku w ryzyku nowotworów jest przedmiotem badań, ale nie wynika z niej reguła, którą można zastosować do wyniku jednej osoby.

Z onkopakietu korzystają przede wszystkim dorośli, u których rozpoznano nowotwór. Te same oznaczenia lekarz może zlecić także w następujących sytuacjach:

• dieta eliminacyjna lub jednostronna, niedożywienie i żywienie pozajelitowe,
• choroby jelit, trzustki lub wątroby utrudniające wchłanianie albo zwiększające utratę pierwiastków,
• choroby tarczycy, zwłaszcza autoimmunologiczne, przy ocenie selenu,
• długotrwałe przyjmowanie suplementów cynku lub selenu,
• niedokrwistość albo spadek liczby białych krwinek bez jasnej przyczyny.

Na niedobór cynku mogą wskazywać wypadanie włosów, łamliwość paznokci, zmiany skórne, wolne gojenie się ran, częste infekcje oraz osłabienie smaku i węchu. Oznaczenie selenu bywa zlecane, gdy pacjent skarży się na długotrwałe zmęczenie, nawracające infekcje lub utratę włosów. Niedobór miedzi może sprzyjać niedokrwistości, spadkowi liczby granulocytów i zaburzeniom czucia. Objawy te są mało charakterystyczne i towarzyszą też samej chorobie oraz jej leczeniu.

Wyniki selenu, cynku i miedzi interpretuje się łącznie, bo na wszystkie trzy wpływają te same czynniki. Najważniejsze zależności to:

• Stan zapalny obniża stężenie cynku i selenu w surowicy, a podnosi stężenie miedzi, mimo że zasoby w tkankach mogą się nie zmieniać. Wysoki stosunek miedzi do cynku bywa więc skutkiem zapalenia, a pomocne jest wtedy CRP.
• Cynk i miedź utrudniają sobie nawzajem przyswajanie w jelicie, więc niska miedź współistniejąca z wysokim cynkiem może wiązać się z długotrwałym przyjmowaniem preparatów cynku.
• Miedź rośnie także w ciąży, przy zastoju żółci oraz u kobiet przyjmujących estrogeny lub antykoncepcję hormonalną.
• Wysoki selen najczęściej wiąże się z suplementacją, a wynik ocenia się wraz z dietą i ewentualnie z TSH.

Stężenie mieszczące się w przedziale odniesienia nie przesądza o wystarczających zasobach w tkankach, a stężenie spoza niego samo nie wskazuje przyczyny.

Krew pobiera się na czczo: między ostatnim posiłkiem a pobraniem musi upłynąć minimum 10 godzin, przy czym woda jest dozwolona. Suplementy zawierające selen, cynk lub miedź odstawia się na 3–5 dni przed badaniem, bo podnoszą one wynik. Po badaniu obrazowym ze środkiem kontrastowym zawierającym jod, gadolin lub bar oznaczenie selenu wykonuje się dopiero po upływie 96 godzin. Personel pobierający krew powinien znać listę przyjmowanych leków i preparatów.

Zestaw trzech oznaczeń jest uzasadniony, gdy potrzebna jest jednoczesna ocena selenu, cynku i miedzi, zwłaszcza że zależności między cynkiem i miedzią widać dopiero przy obu wynikach. Pojedyncze badanie zwykle wystarcza do kontroli jednego pierwiastka, na przykład selenu przy chorobie tarczycy. Gdy lekarz podejrzewa chorobę Wilsona, może zlecić miedź w parze z ceruloplazminą zamiast onkopakietu.

Czy przed oznaczeniem selenu, cynku i miedzi obowiązuje post? Tak, przerwa w jedzeniu powinna wynosić minimum 10 godzin.

Czy przyjmowane suplementy zmieniają stężenia? Tak, preparaty z selenem, cynkiem lub miedzią podnoszą stężenia, dlatego odstawia się je na 3–5 dni przed pobraniem.

Czym ten onkopakiet różni się od onkopakietu 6 pierwiastków? Obejmuje tylko mikroelementy i oznacza je w surowicy, bez metali toksycznych; wyniki z surowicy i z krwi pełnej mają różne przedziały odniesienia.

Gdzie pobiera się krew do onkopakietu w surowicy? W placówkach wymienionych na stronie punkty pobrań, a samo pobranie zajmuje kilka minut.

Czy wyniki wystarczą bez konsultacji lekarskiej? Nie, o suplementacji decyduje lekarz po omówieniu wyników, bo nadmiar tych pierwiastków również może szkodzić.

• Onkopakiet 3 pierwiastki we krwi (arsen, kadm, ołów) – badanie uzupełniające z metalami toksycznymi,
• Onkopakiet 6 pierwiastków we krwi – mikroelementy i metale w jednym badaniu,
• Ceruloplazmina – białko przenoszące miedź,
• Cynk w moczu – utrata cynku z moczem,
• Jod, ilościowo – kolejny pierwiastek ważny dla tarczycy.